Tytuł sesji Typ sesji Afiliacja Tytul Streszczenie Imie Nazwisko Im2 Naz2 Im3 Naz3 Im4 Naz4 Im5 Naz5 Im6 Naz6 Im7 Naz7
Sesja Pro memoria Sesja Pro memoria Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży UJCM Profesor Maria Orwid: twórczyni Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Katedry Psychiatrii UJ CM  w Krakowie Profesor Marii Orwid jest wybitną postacią polskiej psychiatrii i psychoterapii. Odegrała ogromną rolę w rozwoju psychoterapii młodzieżowej i terapii rodzin a także w rozwoju badań nad międzypokoleniową transmisją traumy. W Krakowskiej Katedrze Psychiatrii zainicjowała utworzenie oddziału młodzieżowego a później Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, której była niezwykle oddana.
Cechowała się oryginalnością myślenia, bezkompromisowością postaw i głębokim zaangażowaniem w sprawy pryncypialne. Posiadała umiejętność integrowania różnych teorii w spójną całość. Mimo zaciekawienia nowymi nurtami i konceptualizacjami, które uważnie studiowała, nie była wyznawczynią jakiegoś podejścia czy szkoły.  To co było dla niej istotne, to holistyczne widzenie osoby pacjenta w złożonym kontekście jego życia: wczesnego rozwoju, historii życia, transgeneracyjnych doświadczeń rodziców, ich traum. Wypracowała wraz zespołem model opieki nad zdrowiem psychicznym dzieci i młodzieży zorientowany na opiekę środowiskową, uwzględniającą metody oddziaływania psychoterapeutycznego, ze szczególnym naciskiem na terapię rodziny i ograniczający do niezbędnej konieczności leczenie w warunkach szpitalnych. Ważnym obszarem jej zainteresowań były odległe następstwa traumy. W oparciu o zespół Kliniki zorganizowała zespół badawczy, a potem terapeutyczno-badawczy, który zajął się następstwami traumy Holocaustu, oraz zagadnieniem międzygeneracyjnego przekazu traumy w drugim pokoleniu.
Angażowała się w wiele ważnych wydarzeń i procesów opowiadając się za sprawiedliwością, równymi szansami dla wszystkich, a przeciw dyskryminacji, nietolerancji, łamaniu praw człowieka i nieuczciwości. Była osobą niekonwencjonalną, przekraczającą granice środowisk, otwartą na innych, wierną w przyjaźniach.
Barbara Józefik
Sesja plenarna I Sesja plenarna I Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży UJCM Złe, uszkodzone, chore, stygmatyzowane: historia psychopatologii wieku rozwojowego. Zmiany w podejściu do psychopatologii dzieci i dorastających zostaną przez pryzmat rozwoju Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży UJ CM. Jej powstanie samo jest wynikiem tych zmian, a praca członków jej zespoły przyczyniła się do nich zapewne. Dokument ONZ-WHO dotyczący niepełnosprawności we wprowadzeniu podnosi dwa nurty w podejściu do zdrowia i jego ograniczeń: medyczny i społeczno-polityczny. W interpretacji twórczyni Kliniki w psychiatrii dziecięcej reprezentowały je niemieckojęzyczna tradycja indywidualnej patologii jednostki, oraz anglosaska – interakcyjnego wzoru zaburzeń rozwoju i dysfunkcji. Ciesząca się uznaniem w Polsce amerykańska klasyfikacja DSM-5, podobnie jak spodziewana ICD-11, podnoszą zaś, że pewne typy zaburzeń psychicznych i zachowania pojawiają się swoiście w określonych fazach rozwoju. Na przykład zaburzenia określonych funkcji – w dzieciństwie, a zaburzenia depresyjne – w adolescencji.
Celem prezentacji nie będzie przekonanie o wpływie prac polskich, zwłaszcza krakowskich na ustalenia międzynarodowych paradygmatów. Będziemy dążyć raczej do tego, aby pokazać równoległy do światowego, nawet przed obaleniem przeszkód, rozwój psychiatrii dzieci i młodzieży w Polsce.
Jacek Bomba Krzysztof Szwajca
Sesja plenarna I Sesja plenarna I Kwartalnik Przekroj, Radio TOK FM Czy psychiatria jest filozofią? Jamesa Hillmana krytyka modelu medycznego Podejrzliwość wobec psychiatrii jako medycyny ma już kilkudziesięcioletnią tradycję. Takie publikacje jak „Podzielone ja” R.D. Lainga, „Instytucje totalne” Ervinga Goffmana czy „Mit choroby psychicznej” Thomasa Szasza – opublikowane na przełomie lat 50. i 60. XX wieku – przeszły już do klasyki. W referacie skupię się na krytyce sformułowanej o prawie dwie dekady później przez Jamesa Hillmana. Argumentuje on nie tyle przeciwko psychiatrii, ile raczej w ogóle przeciwko ujmowaniu życia psychicznego w kategoriach medycznych. Tomasz Stawiszyński
Sesja plenarna I Sesja plenarna I Instytut Socjologii, Uniwersytet Warszawski „Bestyjka”, „dyktator”, „maminsynek”, „słodziak”, „osoba” — sposoby postrzegania dzieci przez rodziców Celem wystąpienia jest prezentacja sposobów postrzegania dzieci przez rodziców oraz analiza relacji między dziećmi i rodzicami.

W pierwszej części wystąpienia rekontruję normatywne sposoby postrzegania dzieci, a w szczególności trzy zestawy cech i zachowań dziecka „idealnego” („dziecko empatyczne”, „dziecko dobrze wychowane”, „dziecko-maverick”). W drugiej części prezentacji — bazując na analizie doświadczeń respondentów, codziennych praktyk i relacji z dziećmi — opisuję pięć zestawów cech i zachowań dziecka „rzeczywistego” (dziecko jako „bestyjka”, „dyktator”, „maminsynek”, „słodziak” oraz dziecko jak „osoba-podmiot”).

Stwierdzenie, że doświadczenia rodziców w relacjach z dziećmi odbiegają od ich wyobrażeń na temat tego, jakie dzieci powinny być i jak powinny się zachowywać nie jednak szczególnie zaskakujące. Znacznie ciekawsze wydają się natomiast: po pierwsze — analiza wymiarów, na których rzeczywiste doświadczenia rodziców rozchodzą się z normatywnym postrzeganiem dzieci; po drugie — analiza konsekwencji istnienia tych niespójności. Te dwa zagadnienia zostaną zaprezentowane w podsumowaniu prezentacji.

W prezentacji zostaną wykorzystane wyniki badań jakościowych uzyskanych podczas realizacji grantu finansowanego przez NCN pt. „Praktyki rodzinne i rodzicielskie w rodzinach tradycyjnych i ponowoczesnych — rekonstrukcja codzienności”. W ramach projektu przeprowadzono 60 pogłębionych wywiadów rodzinnych z dwoma (z pozoru silnie skontrastowanymi) grupami respondentów: przedstawicielami klasy wielkomiejskiej oraz przedstawicielami klasy ludowej.

Małgorzata Sikorska
Sesja plenarna II Sesja plenarna II Warszawski Ośrodek Psychoterapii i Psychiatrii Jak zmienia się psychiatria dzieci i młodzieży Zmiany w psychiatrii dzieci i młodzieży są pochodną głębokiej transformacji naszego kraju, prowadzącej do zmian polskich rodzin i  innego  statusu społeczno-ekonomiczno-kulturowego młodzieży, jej dostępności do różnych dóbr, świata, a równocześnie trudności emocjonalnych  i „samotności w sieci”. Prowadzą one do  zmian profilu pacjentów  zarówno w szpitalu jak i w opiece ambulatoryjne, jak i zmiany funkcjonowania oddziałów Coraz częściej poszukują pomocy  pacjenci z zaburzeniami zachowania i emocji, zaburzeniami osobowości często o typie osobowości borderline, towarzyszącymi innym zaburzeniom np. zaburzeniom jedzenia. . Oferta psychoterapeutyczna dla tych pacjentów okazała się nieadekwatna a  trudności w stworzeniu programu terapeutycznego leżą po stronie pacjentów jak i  nas samych oraz   instytucji psychiatrycznej. Zostaną one  szerzej omówione w wystąpieniu. Wydaje się, że ci nowi pacjenci i ich rodziny  niejako „wymuszają” środowiskowy profil opieki psychiatrycznej.
Z drugiej strony nie możemy zapominać, że nie zmieniło się tak wiele w tożsamości terapeuty dzieci i młodzieży, a przede wszystkim  nie uległo zmianie rozumienie  kontekstu rozwojowego  i relacyjnego zaburzeń emocjonalnych  oraz podstawowe znaczenie  psychoterapii a zwłaszcza terapii rodzin w leczeniu  tej grupy pacjentów.
Irena Namysłowska
Sesja plenarna II Sesja plenarna II Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży UM Poznań Dobra zmiana? Badania naukowe w psychiatrii dzieci i młodzieży na przestrzeni ostatnich 50 lat Psychiatria dzieci i młodzieży 50  lat temu praktycznie dopiero zaczynała swój samodzielny byt jako dyscyplina kliniczna i naukowa. Była ona łączona pierwotnie z pediatrią neurologią oraz psychiatrią dorosłych. Miało to swój wpływ na kształtowanie się kierunków badań  w dużej mierze powiązanych z pokrewnymi dziedzinami medycyny. Istotne znaczenie w rozwoju badań naukowych miało uwzględnienie osiągnięć psychologii klinicznej i pedagogiki.  Dominujący w początkowym okresie nurt badań biologicznych wzbogacony został o szersze aspekty badania oceny wpływów środowiskowych oraz skuteczności oddziaływań pozabiologicznych. Rozwijały się także badania nad epidemiologią poszczególnych zaburzeń i wybranymi problemami klinicznymi Z kolei postęp wiedzy o czynności ośrodkowego układu nerwowego umożliwił analizę rekcji biologicznej w zaburzeniach psychicznych. Stopniowe pogłębianie zakresu badań funkcjonalnych mózgu pozwoliło przejść z poziomu badań anatomopatologicznych do oceny neuro – i psychofizjologcznej a następnie do poziomu neuroprzekażnikowego i molekularnego. Badania te utrzymują się w głównym nurcie światowych tendencji .Przedstawiona opracowanie zwraca też uwagę na czynniki zagrażające obecnemu rozwojowi badań Andrzej Rajewski
Sesja plenarna II Sesja plenarna II Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego WUM Jak funkcjonuje autystyczny mózg, czyli co się zmieniło w naszym rozumieniu zaburzeń ze spektrum autyzmu? Historia badań klinicznych nad autyzmem, rozpoczętych w XX w, liczy sobie obecnie ponad 70 lat. Na przestrzeni tego czasu zmieniało się nasze rozumienie istoty tego zaburzenia i jego przyczyn. Znalazło to w dużej mierze odzwierciedlenie w klasyfikacjach zaburzeń psychicznych, których aktualne wersje, tj. DSM-5 (APA, 2013) i ICD-11(WHO, 2018) opisują całą grupę zaburzeń, tj. zaburzenia ze spektrum autyzmu. Charakteryzują się one występowaniem nieprawidłowości w zakresie rozwoju relacji społecznych, funkcjonalnej komunikacji, zachowania oraz funkcji poznawczych, których nasilenie może znacznie różnić się w odniesieniu do poszczególnych pacjentów. Podobnie zróżnicowane może być behawioralne i poznawcze funkcjonowanie osób ze zbliżonym nasileniem deficytów. Obecny stan wiedzy pozwala przyjąć, że zaburzenia ze spektrum autyzmu są schorzeniami o podłożu neurologicznym, uwarunkowanym konstytucyjnie i przekazywanym genetycznie, przy czym istotną rolę odgrywają również czynniki biologiczne związane z nieprawidłowościami rozwoju lub uszkodzeniem OUN w okresie prenatalnym, perinatalnym lub postnatalnym. Badania prowadzone na przestrzeni ostatnich lat ukierunkowano m.in. na diagnozowanie nieprawidłowości neuroanatomicznych oraz zależności między funkcjami określonych struktur OUN, a objawami obserwowanymi na poziomie poznawczym i behawioralnym. Wiele prac poświęcono neuroobrazowaniu czynnościowemu, w większości z wykorzystaniem zadań odzwierciedlających podstawowe deficyty obserwowane na poziomie klinicznym. Ważny obszar badań czynnościowych koncentruje się na ocenie łączności funkcjonalnej w obrębie sieci neuronalnych zaangażowanych w wykonywanie zadań. Nieprawidłowości w zakresie funkcjonowania sieci neuronalnych skutkują odmiennymi strategiami przetwarzania bodźców, wpływającymi na proces uczenia się. Charakterystyczne dla ASD precyzyjne mapowanie bodźców, nie pozwala na generalizację wyuczonych umiejętności. Celem wystąpienia jest omówienie najnowszych wyników badań  dotyczących neuroanatomicznych i neurofunkcjonalnych uwarunkowań omawianej grupy zaburzeń. Anita Bryńska
Sesja organizowana przez firmę MEDICE Sesja plenarna III University of Cologne, Germany New German and UK Guidelines for the diagnosis and treatment of children and adolescents with ADHD In Germany and in the United Kingdom updates of guidelines for diagnosis and treatment of children and adolescents with ADHD have been published in 2018. The German guidelines were developed according to the rules of the German Association of the Scientific Medical Societies (AWMF) which coordinates the development of guidelines of the Scientific Medical Societies in Germany. Source guidelines were ADHD guidelines published by (1) National Institute for Health & Clinical Excellence (NICE; 2009 – 2016), (2) Scottish Intercollegiate Guidelines Network (SIGN, 2009), and (3) American Academy of Pediatrics (AAP; 2011). Recommendations were adaptated to the German health system, recently published trials and empirical evidence published in German was also included. The guidelines are evidence- and consensus-based (S3). If empirical evidence was low recommendations are based on expert consensus. Totally 85 recommendations cover 9 guideline domains [(1) assessment, (2) treatment planing, (3) psychosocial Interventions, (4) neurofeedback, (5) dietary interventions, (6) medication treatment, (7) inpatient treatment, rehabilitation & youth welfare services, (8) transition from child & adolescent to adult mental health services; (9) self-help approaches.  Contrary to the new NICE guidelines the German guidelines recommend psychosocial interventions not only in children with ADHD below the age of 6 but also in children and adolescents with mild ADHD. In children with moderate ADHD either psychosocial interventions or pharmacological interventions (or both) are recommended. Manfred Döpfner
Sesja organizowana przez firmę MEDICE Sesja plenarna III Professor and Chairman emeritus, University of Zurich (CH)
Professor, University of Basel (CH)
Professor emeritus, University of Aalborg (DK)
Adjunct Professor, University of Southern Denmark,Odense (DK)
Honorary Senior Research Consultant, Capital Region Psychiatry, Copenhagen (DK)
Efficacy and efficiency of medications for attention-deficit hyperactivity disorders In the first part of the presentation, findings from a recent meta-analysis on the comparative efficacy and tolerability of oral medications for ADHD in children, adolescents, and adults (Cortese et al., Lancet Psychiatry. 2018 Sep; 5(9): 727–738) are presented. Based on a literature search for published and unpublished double-blind randomised controlled trials (RCTs) comparing various specific ADHD medications with each other or placebo, a total of 133 double-blind RCTs were included. Taking into account both efficacy and safety, evidence from this meta-analysis supports methylphenidate in children and adolescents, and amphetamines in adults, as preferred first-choice medications for the short-term treatment of ADHD.
The second part of the presentation reports on efficiency of medications for ADHD as evidenced by various long-term outcome studies. In particular, studies based on Scandinavian registries have provided insights into the potential protective effects of treatment with specific ADHD medications. These studies have shown significant reductions of unfavourable psychosocial outcomes in the domains of criminal convictions, violent re-offending following release from prisons, depression and suicidality, psychotic disorders and hallucinations in childhood and adolescence, brain injuries / childhood injuries and emergency ward visits, transport accidents and motor vehicle crashes, and substance use related problems and disorders.
Hans-Christoph Steinhausen
Sesja organizowana przez firmę MEDICE Sesja plenarna III Department of Psychiatry and Psychotherapy at the University Medical Center Göttingen ADHD in adults The knowledge about ADHD in adult patients has been spread step by step within the last decades. The prevalence of adult ADHD ranges from 1.4%-3.6% (Fayyad 2017). Meta-analysis of longitudinal follow-up studies suggests that at least 15% of children continue to meet full diagnostic criteria for ADHD by the age of 25 years, and a further 50% meet criteria for ADHD in partial remission, with persistence of subthreshold symptoms still causing impairment (Faraone et al., 2006). The clinical phenotype of ADHD changes over the lifespan, but comorbid conditions might dominate the initial appearance of a patient that partially overlap with other conditions (Franke 2018). This is of high relevance as ADHD patients frequently suffer from psychiatric and non-psychiatric comorbid conditions, posing significant clinical and public health problems (Angold 1999). The comorbidity pattern of adult ADHD is highly diverse, and in addition to SUDs encompasses mood and anxiety disorders, antisocial personality disorder, sleep disorders (Jacob 2007), as well as many somatic diseases (Instanes 2016). Pharmacological treatments with the indication for ADHD are traditionally divided into two groups: stimulants and non-stimulants. Methylphenidate and amphetamines are the stimulant options, and atomoxetine, guanfacine, and clonidine are the non-stimulants (Faraone et al., 2015), but only methylphenidate, lisdexamfetamine, and atomoxetine are officially approved for treatment of ADHD in childhood and adulthood in most European countries (Ramos-Quiroga et al., 2013). In this talk, a concise overview is given about this neurodevelopmental disorder from the perspective of a psychiatrist treating adult patients with ADHD Bernhard Kis
Sesja plenarna IV Sesja plenarna IV Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego WUM Standardy diagnozowania i leczenia zaburzeń tikowych Tiki to gwałtowne, szybkie, nawracające i nierytmiczne ruchy (tiki ruchowe) lub wokalizacje (tiki głosowe). Tiki są podstawowym objawem zaburzęń tikowych, w których ze względu na obraz kliniczny i przebieg wyróżnione zostały poszczególne diagnozy. Wszystkim zaburzeniom tikowym, lecz szczególnie zespołowi Gillesa de la Tourette’a (GTS) często towarzyszą inne , typowo psychiatryczne diagnozy, gównie zespól nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) i zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD). Celem wystąpienia będzie przedstawienie zarysu epidemiologi, patofizjologii, przebiegu i różnicowania w zaburzeniach tikowych. Głównym celem jest prezentacja rekomendacji interdyscyplinarnej grupy ekspertów dotyczących postępowania terapeutycznego i sposobów leczenia tików u dzieci i osób dorosłych Tomasz Wolańczyk
Sesja plenarna IV Sesja plenarna IV Leki w psychiatrii – ich znaczenie w umyśle pacjenta i jego rodziny oraz lekarza Przewodniki farmakoterapii dokonują opisu działania leków w sposób, który opiera się na informacjach dotyczących analizowanych statystycznie wyników badań w dużych grupach osób, wskazaniach rejestracyjnych,  wymienieniu efektów niepożądanych, ewentualnie innych informacjach podawanych w szerokim populacyjnym i farmakologicznym kontekście. Te informacje nie są uzupełnione przez uwzględnienie kwestii znaczenia leku i indywidualnych, psychologicznych oraz subiektywnych aspektów jego przyjmowania w umyśle pacjenta, jego bliskich, a także lekarza. To nadawanie znaczenia leczeniu, lekowi, kontaktowi z psychiatrą oraz psychologiczne aspekty procesu farmakoterapii są szczególnie ważne w terapii dzieci i młodzieży, choć mogą decydować o rezultatach prowadzenia farmakoterapii w każdej grupie wiekowej. W umyśle młodej osoby, wobec której prowadzona jest farmakoterapia, powstaje subiektywny obraz siebie samego w narzucanym przez przyjmowanie leku kontekście,  obraz podawanego leku, znaczenia faktu jego przyjmowania, a następnie działania, znaczenia leku w odniesieniu do relacji z otoczeniem rodzinnym, rówieśniczym i społecznym. Zmiany w przeżywaniu wywołane działaniem leku mogą istnie wpływać na tworzenie obrazu samego siebie jak i relacji z ważnymi osobami, na przykład redukując pewne negatywne emocje, co wpływa na relacje z bliskimi i poprzez to przebieg procesów rozwojowych. W umyśle osób bliskich, na przykład rodziców powstają także silne procesy nadawania znaczenia lekowi i procesowi leczenia. Mogą one obejmować pragnienie szybkiego „naprawienia” dziecka i jego powrotu do zaprojektowanej przez rodziców ścieżki życia. Możliwe są także jednak liczne inne warianty tych subiektywnych i indywidulanych znaczeń. Także w umyśle lekarza  leki tworzą  obraz tylko pozornie oparty na obiektywnej wiedzy i danych naukowych. Jest ona także obarczony wysokim poziomem subiektywnych nastawień Sławomir Murawiec
Sesja plenarna V Sesja plenarna V p.o. kierownika Katedry Psychologii Klinicznej
Instytut Psychologii
Wydział Filozofii Chrześcijańskiej
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Ewolucja myślenia psychodynamicznego w psychoterapii dzieci i młodzieży Rosnąca liczba prac potwierdzająca skuteczność i efektywność terapii psychodynamicznej pozwala spojrzeć na tę metodę jako przydatną w leczeniu i profilaktyce zaburzeń dzieci i młodzieży oraz we wspieraniu ich zdrowia psychicznego.  Z badań nad terapią psychodynamiczną (Shedler 2010) wynika, że metoda ta skupia się na doświadczeniu afektywnym osoby, bada emocje konfliktowe i niejawne oraz  strategie radzenia sobie z myślami i emocjami nieakceptowanymi  oraz wywołującymi stres. Ponadto mate oda ta  identyfikuje powtarzające się wzorce przeżywania siebie  i myślenia o sobie i innych, odwołuje się do doświadczeń bieżących i przeszłych, koncentruje się na relacjach interpersonalnych , bada relacje terapeutyczną oraz życie fantazyjne osoby. Rozwój terapii psychodynamicznej w ostatnich latach wykazuje coraz większe jej powiązanie z osiągnięciami neuronauki, psychologii klinicznej dzieci i młodzieży, terapii poznawczej i teorii przywiązania. Dane te wzbogacają samą metodę, stymulują rozwój wyspecjalizowanych interwencji oraz pozwalają na koordynowanie leczenia psychodynamicznego z innymi formami oddziaływań.  W tym sensie nowoczesną terapię psychodynamiczną  można postrzegać jako  jedną z wielu, efektywnych metod pomocy dzieciom i młodzieży,  komplementarną wobec innych oddziaływań, otwartą na zewnętrzną ewaluację jej wyników. Wystąpienie zawiera przykłady efektywnego zastosowania terapii psychodynamicznej w leczeniu pacjentów Cezary Żechowski
Sesja plenarna V Sesja plenarna V Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży UJCM Współczesna praktyka w terapii rodzin Ponad 60letnia historia terapii rodzin skłania do pytań o teorie leżące u jej podstaw i sposoby jej praktykowania. Na ile wczesne koncepcje i modele są wciąż aktualne? Jak w świetle zmieniającej się kultury, zmieniających się form życia rodzinnego definiowane są cele terapii? Jaka jest rola współczesnego psychoterapeuty rodzinnego? Jak zmiany języka wpływają na sposób rozumienia opisywanych zjawisk? To jedynie niektóre z ważnych pytań.
Terapia rodzin, podobnie jak inne nurty w psychoterapii podlega stałym przemianom. W tym procesie znaczenie mają, z jednej strony, zjawiska jakie w ostatnich trzech dekadach intensywnie zachodzą w humanistyce i naukach społecznych, związane m.in. z wyłanianiem się paradygmatu  konstrukcjonistyczno-narracyjnego, z asymilacją dorobku studiów genderowych. Z drugiej, te które rozwijają się pod wpływem nowych badań, szczególnie korzystających ze współczesnych technologii.
Celem wykładu będzie próba przybliżenia odpowiedzi na pytanie jakie nowe teorie i idee zasilają obszar współcześnie praktykowanej terapii rodzin.
Barbara Józefik
Sesja plenarna V Sesja plenarna V Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Co powiedziałaby Marysia? Jacek Bomba Ewa Domagalska-Kurdzile Barbara Józefik Renata Modrzejewska Maciej Pilecki Krzysztof Szwajca Kinga Widelska
Wokół całościowych zaburzeń rozwoju/I Sesja tematyczna I Child Psychiatry, University of California, San Francisco (UCSF), Department of Psychiatry, STAR Center for ASD & NDDs UCSF, San Francisco, USA The Autism Diagnostic Interview Revised (ADI-R) – Assessment of Social Communication for Diagnosis and Treatment of Neurodevelopmental Disorders The Autism Diagnostic Interview Revised (ADI-R; Rutter, Le Couteur, & Lord, 2003) is a widely used and well-validated semi-structured parent interview. The ADI-R has been found to be useful in differentiating children and adults with ASD from those with non-ASD diagnoses, especially when used in combination with direct observation tools like the Autism Diagnostic Observation Schedule (ADOS-2; Lord C, Rutter, DiLavore, Risi, Gotham, Bishop, 2012). As with many parent-report measures of ASD symptoms, scores on the ADI-R have been shown to be susceptible to effects of developmental variables including age and IQ, as well as child behavior problems. Degree of parent concern can also affect ADI-R scores. This presentation will introduce the ADI-R and will discuss the importance of considering individual child and parent characteristics in the interpretation of ADI-R scores for various clinical and research purposes. The authors will also discuss the areas of differences in clinical presentation of females with autism which need to be taken into account during the interview (Rynkiewicz et.al 2018). Somer Bishop Agnieszka Rynkiewicz Bryan King Małgorzata Janas-Kozik Izabela Łucka Agnieszka Słopień
Wokół całościowych zaburzeń rozwoju/I Sesja tematyczna I Klinika Psychiatrii Rozwojowej, Zaburzeń Psychotycznych i Wieku Podeszłego Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego Zespół Aspergera z towarzyszącym jadłowstrętem psychicznym czy transgeneracyjna transmisja traumy? Wystąpienie przedstawia proces psychoterapeutyczny pacjentki z diagnozą zespołu Aspergera, u której dodatkowo rozpoznano zaburzenia odżywiania o charakterze jadłowstrętu psychicznego. W trakcie psychoterapii okazało się, że prezentowana bogata symptomatyka skrywa tragiczne doświadczenia kobiet z rodziny pochodzenia pacjentki a rozwój objawów nastąpił w wyniku transgeneracyjnej transmisji traumy. Dopiero po ujawnieniu krzywd, nadaniu im adekwatnego znaczenia, połączonego z odreagowaniem emocjonalnym – mogła nastąpić poprawa samopoczucia i funkcjonowania pacjentki. Izabela Łucka
Wokół całościowych zaburzeń rozwoju/I Sesja tematyczna I Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Historia autyzmu – od baśni do współczesności W podaniach, bajkach, baśniach oraz doniesieniach osób profesjonalnie zajmujących się chorymi odnajdujemy informacje o dzieciach dzikich, pięknych, świętych lub opętanych, których objawy mogą wskazywać na istnienie m.in. zaburzeń neurorozwojowych, w tym spektrum autyzmu. Autorzy podają m.in. sposoby na ich rozpoznanie oraz odzyskanie, które często wiązało się z okrucieństwem, ponieważ proponowano np. wrzucenie dziecka rozżarzonego pieca. Wymiar sprawiedliwości niekiedy sankcjonował te metody i uznawał za działanie w \”dobrej wierze\”, „w celu wyleczenia dziecka”. W krajach arabskich oraz dawnej Rosji starano się otaczać opieką chorych psychicznie, niestety w większości obawiano się wszystkiego co odbiegało od normalności. Pod koniec XVIII wieku wzrosło zainteresowanie dzieckiem, jego potrzebami, trudnościami, nieprawidłowym rozwojem. Na początku XX wieku pierwsi psychiatrzy zaczęli rozpoznawać i traktować odrębnie zaburzenia psychiczne istniejące w okresie rozwojowym, wskazując na konieczność usprawniania, nauczania skutecznego działania zgodnie z możliwościami dziecka. Niektórzy podkreślali, że przed wprowadzeniem programu edukacyjnego należy uzyskać harmonię w zachowaniu dziecka poprzez m.in. ograniczenia dietetyczne, schemat dnia, poprawienie sprawności fizycznej, wyeliminowanie czynności niepożądanych, poprawienie funkcji wydalniczych, koncentracji wzroku. Koniec XX wieku przyniósł istotny postęp możliwości diagnostycznych i terapeutycznych. Jednak czy wszystkie oddziaływania są równie bezpieczne? Czy powinno się sankcjonować stosowanie niektórych metod? Czy nadal jest to pomoc, a może już przemoc? Agnieszka Słopień
Wokół całościowych zaburzeń rozwoju/I Sesja tematyczna I ASD a kodowanie i dekodowanie mimiki twarzy Zaburzenia ze spektrum autyzmu są jednostką nozologiczną dotyczącą większości grup etnicznych i socjodemograficznych. Na ich obraz składają się między innymi zaburzenia w zakresie tzw. poznania społecznego, wyrażające się deficytami w obrębie interakcji i komunikacji interpersonalnej, zwłaszcza w zakresie języka niewerbalnego a w tym ekspresji mimicznych twarzy. Zaburzenia te wydają się obejmować zarówno zdolność do wyrażania jak i rozumienia mimiki, jednakże dokładna klasyfikacja tych deficytów pozostaje niejasna. Celem prezentowanej pracy była analiza literatury dotyczącej zdolności do kodowania i dekodowania ekspresji mimicznych twarzy opublikowanej w okresie od stycznia 2013 roku do września 2018 roku. Pod uwagę brano prace zawarte w bazach PubMed, PsycNET oraz dostępne poprzez wyszukiwarkę Google Scholar. Badania kwalifikowano do analizy w trzech etapach w oparciu o kryteria włączenia. Początkowa selekcja była przeprowadzana pod kątem zgodności tematycznej na podstawie tytułu oraz abstraktu. Następnie, w oparciu o abstrakt dokonywano kolejnej selekcji prac, które następnie były włączane do analizy pełnotekstowej. Dane dostępne w wybranej do przeglądu literaturze nie pozwoliły na uzyskanie jednoznacznego obrazu deficytów w zakresie kodowania i dekodowania mimiki twarzy. Większość dostępnych opracowań, wydaje się wskazywać na znaczną, często skrajną, redukcję ilościową w zakresie ekspresji własnych twarzy. Jednakże, wielu autorów wskazuje także na znaczne deficyty jakościowe, z dużą ilością nieadekwatnych prezentacji. W zakresie interpretacji mimiki osób trzecich zdania również pozostają podzielone. Największe wątpliwości wzbudza zakres emocji których interpretacja sprawia problemy w tej grupie pacjentów – część autorów wskazuje głównie na trudności w zakresie ekspresji szczęścia i gniewu, inni zaś wskazują głównie na reakcje lękowe. Krzysztof Maria Wilczyński Agnieszka Rynkiewicz Małgorzata Janas-Kozik
Zaburzenia osobowości u młodzieży/II Sesja tematyczna II Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego, Warszawski Uniwersytet Medyczny Czy możemy mówić o zaburzeniach osobowości u osób w wieku rozwojowym? Od dwóch dekad prowadzona jest dyskusja dotycząca możliwości występowania zaburzeń osobowości u młodzieży. W obecnych klasyfikacjach diagnostycznych odzwierciedlenie znalazło stanowisko badaczy określające, że w przypadku osób przed 18 r.ż. można mówić jedynie o prekursorach zaburzeń osobowości w dorosłości. U jego podłoża leży przekonanie, że osobowość młodzieńcza nie jest ostatecznie ukształtowana i podlega ciągłym zmianom, co wyklucza spełnienie kryterium diagnostycznego dotyczącego trwałości objawów w czasie. Najnowsze badania dowodzą, że nie można wszystkich problemów pacjentów w wieku rozwojowym rozumieć w kategoriach zaburzeń z osi I wg DSM, a  omawiane cechy są skrajnymi wariantami normatywnej osobowości. Na korzyść drugiego stanowiska przemawia stabilność objawów zaburzeń osobowości w okresie adolescencji, osiągająca wyniki zbieżne z wielkościami uzyskiwanymi w populacji osób dorosłych.  Podkreśla się, że żadne wyniki badań nie potwierdzają 18 r.ż. jako momentu zwrotnego w kształtowaniu się zaburzeń osobowości. Aktualnie szacuje się, iż zaburzenia osobowości dotyczą ok. 6-17% nastolatków, z populacji normatywnej oraz 40-60% adolescentów z grupy klinicznej. Szczyt rozpowszechnienia zaburzeń osobowości w adolescencji przypada na ok. 14 r.ż., przy czym wśród rozpoznań przeważają zaburzenia osobowości klastra B. Ponadto, uważa się, że zaburzenia osobowości z klastra A i B rozpoznawane są z podobną częstością u młodzieży, jak i u dorosłych pacjentów, zaś w przypadku zaburzeń osobowości z klastra C obserwuje się spadek rozpowszechnienia na przestrzeni od 9 do 27 r.ż.
Celem wystąpienia jest dokonanie przeglądu aktualnego piśmiennictwa dotyczącego zaburzeń osobowości u młodzieży.
Anna Kaźmierczak-Mytkowska Kamila Lenkiewicz
Zaburzenia osobowości u młodzieży/II Sesja tematyczna II Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego, Warszawski Uniwersytet Medyczny Ocena trafności kryterialnej diagnozy zaburzeń osobowości u młodzieży oraz związków z funkcją systemu rodzinnego i stylów przywiązania Najnowsze badania dowodzą, że zaburzenia osobowości są skrajnymi wariantami normatywnej osobowości, a ich cechy w okresie adolescencji są stabilne i dotyczą ok. 6-17% nastolatków w ogólnej populacji oraz 40-60% w grupach klinicznych. W etiologii zaburzeń osobowości zwraca się uwagę na interakcję czynników biologicznych i środowiskowych. Cel:  ocena trafności kryterialnej oraz stabilności w czasie diagnozy zaburzeń osobowości u młodzieży z uwzględnieniem  funkcji  systemu rodzinnego i wykształconego stylu przywiązania. Materiał i metoda: badaniem objęto n=50 nastolatków w wieku 15-17 lat (= 15), hospitalizowanych w oddziale psychiatrii. Weryfikacji hipotez dokonano w oparciu o badania kwestionariuszowe: Ustrukturalizowanego Wywiadu Klinicznego do Badania Zaburzeń Osobowości SCID-II wg osi II DSM-IV, Inventory of Parent and Peer Attachment IPPA, Kwestionariusza Oceny Rodziny FAM oraz Kwestionariusza Relacji Rodzinnych KRR. Pomiar został przeprowadzony dwukrotnie, w odstępstwie 1 roku. Wyniki: Jakościowe oraz ilościowe kryteria diagnostyczne dla różnych rodzajów zaburzeń osobowości potwierdzono u n=41 badanych. Średnia ilość potwierdzonych w Pomiarze I kryteriów wyniosła  =5.9 (SD=3.14). W Pomiarze II przebadano N=21; średnia ilość potwierdzonych kryteriów wyniosła  =6.6 (SD=3.17). W obu pomiarach pod względem jakościowym, najczęściej spełniane były kryteria diagnostyczne dla zaburzeń osobowości typu borderline. U 82% nastolatków stwierdzono pozabezpieczny styl przywiązania. Ponadto wykazano istotne statystycznie związki pomiędzy: (1) jakościowym spełnieniem kryteriów diagnostycznych dla zaburzeń osobowości w Pomiarze I i II (V Cramera=0.86, p<0.001), (2) ilością spełnionych kryteriów diagnostycznych dla zaburzeń osobowości w obu pomiarach (r=0.58, p<0.010) oraz (3) jakościowym spełnianiem kryteriów diagnostycznych a dysfunkcją diady małżeńskiej i systemu rodzinnego. Wnioski: (1) cechy zaburzeń osobowości w wieku nastoletnim, szczególnie typu borderline, są trwałe na przestrzeni roku oraz (2) spełnienie kryteriów diagnostycznych wiąże się z występowaniem dysfunkcji w systemie rodzinnym i diadzie małżeńskiej. Kamila Lenkiewicz Anita Bryńska
Zaburzenia osobowości u młodzieży/II Sesja tematyczna II Psychoterapia psychodynamiczna pacjentów z nieprawidłowym rozwojem osobowości i zaburzeniami osobowości w okresie adolescencji Wystąpienie będzie poświęcone omówieniu stanowiska psychiatrycznego (w świetle DSM – V oraz ICD – 10) dotyczącego rozpoznawania zaburzeń osobowości wśród dzieci i młodzieży. Następnie zostanie przedstawione stanowisko autorów psychodynamicznych, którzy wskazują na zasadność wczesnej diagnozy zaburzenia osobowości, umożliwiającej szybkie rozpoczęcie adekwatnego leczenia. W dalszej kolejności zostanie przedstawieny model teorii strukturalnej O. Kernberga oraz podstawowe założenia terapii skoncentrowanej na przeniesieniu (TFP – A) w wersji dla nastolatków. Terapia skoncentrowana na przeniesieniu, pierwotnie stosowana w leczeniu zaburzeń osobowości borderline, jest metodą zmierzającą do przepracowania głębokich konfliktów tkwiących u źródła problemów pacjentów zaburzonych osobowościowo. Wymaga stosowania jasnego settingu, przyjęcia określonych taktyk i strategii w ramach każdej sesji z pacjentem. Podczas prezentacji zostaną przedstawione wybrane fragmenty z pracy terapeutycznej z pacjentami nastoletnimi o zaburzonej osobowości, ze szczególnym wskazaniem na dziejące się w relacji przeniesieniowo – przeciwprzeniesieniowej zjawiska. Zostanie zaakcentowane w jaki sposób możemy rozumieć kierowane do nas przez pacjentów opisy znaczących doświadczeń, relacji z innymi w świetle teorii relacji z obiektem i jak przekłada się to na proces interpretacyjny. Zostanie również wskazany niezwykle istotny w przypadku pacjentów nastoletnich aspekt rozwojowy i przenikanie się perspektywy rozwojowej z perspektywą psychopatologii. Piotr Halkiewicz Paweł Glita
Zaburzenia osobowości u młodzieży/II Sesja tematyczna II Terapia zaburzeń osobowości w paradygmacie poznawczo-behawioralnym Do końca XX w. dominował, że zaburzenia osobowości dotyczą tylko osób dorosłych. Najnowsze badania dowodzą, że zaburzenia osobowości są skrajnymi wariantami normatywnej osobowości, a ich cechy w okresie adolescencji są stabilne i dotyczą ok. 6-17% nastolatków. W grupach klinicznych rozpowszechnienie to jest istotnie wyższe i kształtuje się na poziomie 40-60%, przy jednoczesnej nadreprezentacji zaburzeń osobowości typu borderline. Co więcej, adolescenci z  nieprawidłowo kształtującą się osobowością , podobnie jak dorośli z utrwalonymi zaburzeniami osobowości prezentują dysfunkcje w wielu obszarach problemowych, które jednocześnie mogą stanowić o potencjalnym celu interwencji terapeutycznych. Celem wystąpienia jest zaprezentowanie możliwości oddziaływań w pracy z dorastającym pacjentem z narastającymi problemami osobowościowymi w paradygmacie poznawczo-behawioralnym.( CBT) Tomasz Srebnicki
Zaburzenia osobowości u młodzieży/II Sesja tematyczna II Temperament i style przywiązania w rodzinach nastolatków z problemami samobójczymi – perspektywa zaburzeń osobowości i samookaleczeń Samobójstwo to w Polsce druga przyczyna śmierci nastolatków, zaraz po wypadkach. Zjawisko to nie jest prostym procesem autodestrukcji, wydaje się bardziej złożone. Zastanawiająca jest w nim pośrednicząca rola samookaleczeń, które powszechnie mogą kojarzyć się z diagnozą  zaburzeń osobowości.
Prezentacja przedstawia wstępne rezultaty trwającego nadal badania. Zostaną w niej omówione wyniki 30 nastolatków w wieku 16-18 lat hospitalizowanych w wyniku podjęcia próby samobójczej w Klinice Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie; oraz 33 rodziców. Badanie dotyczy cech temperamentu i stylów przywiązania w rodzinach młodzieży podejmującej próbę „s” a także depresyjności nastolatków.
Wśród dotychczasowych badanych przeważały osoby dokonujące samookaleczeń, średnio od 14 roku życia (21 badanych). Samookaleczenia oraz samobójcza historia śmierci w rodzinie wiązały się w tej grupie z wielokrotnym dokonywaniem prób samobójczych. U jedenastu badanych rozpoznano nieprawidłowo rozwijającą się osobowość.
Wyniki wskazują na mniejsze zróżnicowanie cech temperamentu nastolatków po próbie samobójczej i większe zróżnicowanie ich depresyjności.
W rodzinach badanej młodzieży dominował bezpieczny styl przywiązania. Cechy bardziej bezpiecznego i mniej unikającego stylu przywiązania u matek korelowały z mniejszym nasileniem depresyjności u nastolatków. Styl przywiązania ojców okazał się nieistotny dla objawów depresyjnych badanych, natomiast znacząca była dla nich cecha temperamentu związana z towarzyskością ojców.
Diagnoza nieprawidłowo rozwijającej się osobowości okazała się statystycznie nieistotna w korelacjach badanych zmiennych. Istotny dla objawów depresyjnych i stylu przywiązania w rodzinie stał się natomiast wybór rodzaju próby samobójczej. Najbardziej znaczące wydaje się dokonanie samobójstwa poprzez podcięcie żył.
Agnieszka Kałwa
Zaburzenia osobowości u młodzieży/II Sesja tematyczna II Farmakoterapia w zaburzeniach osobowości borderline u młodzieży W ostatnich latach zaburzenia osobowości typu borderline (z ang. borderline personality disorder, BPS) są opisywane jako zaburzenie neurorozwojowe z początkiem w okresie adolescencji. Szacuje się, 1-5% adolescentów spełnia kryteria tego zaburzenia a odsetek BPD wynosi około 11% wśród pacjentów leczonych w warunkach ambulatoryjnych i do 50% w warunkach szpitalnych. Aktualne standardy leczenia BPD jednoznacznie wskazują na psychoterapię jako główną metodę leczenia. Brak jest natomiast ujednoliconych rekomendacji dotyczące leczenia farmakologicznego. Na przykład według standardów leczenia NICE (2009) leczenie farmakologiczne nie powinno być stosowane ani  specyficznie do leczenia zaburzeń osobowości borderline ani w celu leczenia objawów czy zachowań związanych z tym zaburzeniem (np. samookaleczeń, niestabilności emocjonalnej, zachowań ryzykownych czy przemijających objawów psychotycznych). Leczenia mogą natomiast wymagać współistniejące zaburzenia.
Jednak znacząca część pacjentów z tym rozpoznaniem, przy braku obecności zaburzeń współistniejących (np. zaburzenia lękowe czy depresyjne) ma zalecane leczenie farmakologiczne zarówno w okresach zaostrzeń jak i długoterminowo. Najczęściej stosowane są leki przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne oraz stabilizatory nastroju, u części pacjentów w postaci polifarmakoterapii. W wystąpieniu omówione zostaną zagadnienia związane z standardami leczenia, teoretycznym  uzasadnieniem do stosowania leczenia farmakologicznego oraz aktualne wyniki badań dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności leczenia farmakologicznego u adolescentów z BPD
Anna Bogucka-Bonikowska
Anoreksja i inne reksje/III Sejsa tematyczna III 1. Oddział Kliniczny Psychiatrii i Psychoterapii Wieku Rozwojowego, Katedra Psychiatrii i Psychoterapii, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach 2. Centrum Pediatrii im. Jana Pawła II w Sosnowcu  Sp. z o.o. Ortoreksja – dylemat pomiędzy stylem życia a zaburzeniem Wstęp.
Pojęcie ortoreksja (orthorexia nervosa) odnosi się do patologicznej fiksacji na spożywaniu zdrowej żywności i polega na obsesyjnej potrzebie kontroli biologicznej czystości jedzenia, prowadzącej do poważnych restrykcji  żywieniowych i dotyczy przymusu realizowania idealnie zdrowej ortorektycznej diety. W zakresie jej przebiegu, obrazu klinicznego, czy rozpowszechnienia istnieje niewiele danych, zwłaszcza dotyczy to jasno określonego związku ortoreksji i innych jednostek chorobowych.

Materiał i metody.

W badaniu wzięło udział 116 adolescentów w wieku od 15 do 21 lat oraz po jednym ich rodzicu/opiekunie faktycznym (kolejne 116 osób). 42 osoby z diagnozą restrykcyjnej postaci jadłowstrętu psychicznego, 12 osób z bulimią psychiczną i bulimiczną postacią jadłowstrętu psychicznego, 15 osób z otyłością, 15 osób z nadwagą oraz 32 osób bez rozpoznania klinicznego zaburzeń odżywiania się oraz nadwagi i otyłości (grupa kontrolna). Taka sama ilość osób znajdowała się w poszczególnych grupach opiekunów.
Osoby z zaburzeniami odżywiania stanowili pacjenci Oddziału Klinicznego Psychiatrii i Psychoterapii Wieku Rozwojowego Katedry Psychiatrii i Psychoterapii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach i Poradni Psychiatrycznej dla Dzieci i Młodzieży zlokalizowanych w Centrum Pediatrii im. Jana Pawła II Sp. z o. o. w Sosnowcu. Osoby z otyłością i nadwagą stanowili uczestnicy programu mającego na celu pomoc dzieciom i młodzieży w walce z otyłością i nadwagą, realizowanego na terenie Centrum Pediatrii im. Jana Pawła II Sp. z o. o. w Sosnowcu.
Narzędzia badawcze to polska wersja Kwestionariusza ORTO-15 i przystosowane do warunków polskich: Kwestionariusz Zachowań Związanych z Jedzeniem, Kwestionariusz Zaburzeń Odżywiania i Kwestionariusz Wywiadu.

Wyniki.
Ryzyko ortoreksji u pacjentów z bulimią psychiczną wynosiło (50,0%), u osób z anoreksją psychiczna (40,5%), nadwagą (33,3%), otyłością (20,0%) i w grupie kontrolnej (12,5%). Grupy różniły się pomiędzy sobą statystycznie istotne pod względem częstości występowania ryzyka ortoreksji ( p = 0,0326 ).
Analiza jednoczynnikowa wykazała istotnie wyższe  ryzyko rozpoznania ortoreksji w przypadku uczestnictwa w zajęciach pozalekcyjnych (p = 0,0441; iloraz szans = 2,36) oraz stosowaniem specjalnej diety (p = 0,0037; iloraz szans = 3,52). Natomiast w modelu wieloczynnikowym stwierdzono istotnie wyższe ryzyko ortoreksji w przypadku uczestnictwa w zajęciach pozalekcyjnych (p = 0,0145; iloraz szans = 3,08) oraz palenia papierosów (p = 0,0440; iloraz szans =  4,02).

Małgorzata Janas-Kozik 1,2 Joanna Hyrnik 1,2 Ireneusz Jelonek 1,2 Magdalena Walnik 2
Anoreksja i inne reksje/III Sejsa tematyczna III Oddział Kliniczny Psychiatrii i Psychoterapii Wieku Rozwojowego, Katedra Psychiatrii i Psychoterapii, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Centrum Pediatrii im. Jana Pawła II w Sosnowcu  Sp. z o.o. Aktualne spojrzenie na jadłowstręt psychiczny uwzględniające jakość życia i zaburzenia współistniejące Jadłowstręt psychiczny jest to przewlekłe, powodujące znaczne pogorszenie funkcjonowania oraz stanu somatycznego zaburzenie psychiatryczne. Charakteryzuje się ono wieloletnim, często nawrotowym przebiegiem oraz znaczną śmiertelnością. Pomimo licznych badań, wciąż otwartą kwestią pozostaje subiektywna jakość życia dotkniętych nim osób – wynika to między innymi ze znacznych różnic w metodologii badania, stosowanej przez różnych autorów. Prezentowany przegląd, miał na celu analizę dostępnej literatury w temacie jakości życia oraz współchorobowości u osób z jadłowstrętem psychicznym opublikowanej w okresie od sierpnia 2013 do sierpnia 2018 roku. W tym celu autorzy niezależnie wyszukiwali badania dostępne w bazach PubMed oraz Cochrane Library, w języku polskim i angielskim, zgodnie z ustalonymi kryteriami kwalifikacji do analizy. W zakwalifikowanych badaniach wykazano niższą jakość życia w porównaniu do populacji ogólnej. Większość badań wydaje się także wskazywać na jej istotną poprawę w przypadku podjęcia adekwatnego leczenia. Przegląd prac dotyczących zaburzeń współistniejących zgodnie wskazał na częste współwystępowanie innych zaburzeń psychiatrycznych- najczęściej zaburzeń nastroju w tym epizodów depresyjnych oraz zaburzeń lękowych. U adolescentów z jadłowstrętem psychicznym rzadziej występują zaburzenia psychiczne współistniejące w porównaniu do dorosłych chorych na jadłowstręt psychiczny. Współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych koreluje z cięższym przebiegiem jadłowstrętu psychicznego oraz większą śmiertelności Ida Zasada Ireneusz Jelonek Joanna Hyrnik Krzysztof Maria Wilczyński Małgorzata Janas-Kozik
Anoreksja i inne reksje/III Sesja tematyczna III Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu Co nowego w zaburzeniach jedzenia? Zaburzenia odżywiania stanowią stosunkowo „młodą” grupę zaburzeń psychicznych w związku z czym podlegają dynamicznym zmianom. Dotyczą one zarówno wiedzy na temat etiopatogenezy jak i charakterystyki klinicznej, kryteriów diagnostycznych a także leczenia. Klasyfikacja DSM-V zawiera całe spektrum takich zmian – od niewielkich modyfikacji kryteriów diagnostycznych znanych już zaburzeń do nowo sklasyfikowanych jednostek diagnostycznych. Niesie to za sobą określone implikacje kliniczne i terapeutyczne. Ponadto powstaje coraz więcej badań opartych na dowodach (EBM) dotyczących skuteczności leczenia zarówno psychoterapeutycznego jak i farmakologicznego. Dla nowych jednostek diagnostycznych proponowane są nowe schematy postępowania i badane są kolejne leki. Nie sposób nie wspomnieć także o nowych i jeszcze nie w pełni zdefiniowanych zjawiskach takich jak ortoreksja, bigoreksja, kompulsywne ćwiczenia i inne. Wszystko to może nastręczać wiele wątpliwości zarówno diagnostycznych jak i leczniczych w związku z czym istnieje konieczność omówienia najnowszych kierunków zmian w etiopatogenezie, diagnostyce, przebiegu i leczeniu zaburzeń jedzenia. Marta Tyszkiewicz-Nwafor
Anoreksja i inne reksje/III Sesja tematyczna III Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, Katedra Psychiatrii, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu Wybrane zmiany biochemiczne i psychologiczne w przebiegu normalizacji masy ciała w anorexia nervosa W przebiegu jadłowstrętu psychicznego (JP) dochodzi do wielu zmian biochemicznych i psychologicznych. W stanie znacznego niedożywienia obserwuje się m.in.: rozwój hiperlipidemii, zmiany w wydzielaniu hormonów tarczycy (w szczególności obniżone stężenia fT3), zmiany w wydzielaniu enterohormonów: greliny i obestatyny w porównaniu z populacją osób zdrowych. Z JP często współwystępują: zaburzenia lękowe, depresja, zachowania samobójcze czy samouszkodzenia. Celem pracy jest przedstawienie wstępnych wyników badań identyfikujących zmiany w zakresie: parametrów profilu lipidowego, funkcjonowania hormonalnego tarczycy, stężeń greliny i obestatyny i objawów psychopatologicznych: depresyjności, lęku, postaw żywieniowych w przebiegu normalizacji masy ciała pacjentek z JP. Wymienione zmienne porównywano u pacjentek w stanie znacznego niedożywienia oraz pod koniec kilkumiesięcznej hospitalizacji, podczas której koncentrowano się na unormowaniu stanu odżywienia pacjentek. Stężenia enterohoromonów oznaczano przy pomocy walidowanych testów immunoenzymatycznych ELISA. Do pomiaru poziomu depresyjności zastosowano: BDI i HAMD, obsesji i kompulsji – CY-BOCS, postaw żywieniowych – EAT-26. Wstępne wyniki wskazują na występowanie zmian biochemicznych i psychologicznych podczas normalizacji masy ciała u pacjentek z JP oraz sugerują występowanie potencjalnych predyktorów wpływających na rokowanie. Grant Młodzi Naukowcy UMP nr: 502-14-02219349-64292 Agata Dutkiewicz Agnieszka Słopień Marta Tyszkiewicz-Nwafor Monika Dmitrzak-Węglarz Elżbieta Paszyńska
Anoreksja i inne reksje/III Sesja tematyczna III 1Zakład Genetyki w Psychiatrii, Katedra Psychiatrii, Wydział Lekarski II, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
2 Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, Katedra Psychiatrii, Wydział Lekarski II, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
3Zakład Stomatologii Zintegrowanej, Wydział Lekarski II, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
4Zakład Biologii Rozwoju Człowieka, Instytut Antropologii, Wydział Biologii, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu
Czy stopień otyłości oraz cechy napadowego objadania się powinny być wskazaniem do interwencji terapeutycznej u dzieci w wieku szkolnym? Statystyki badań prowadzonych w Polsce i na świecie wskazują, że systematycznie wzrasta odsetek dzieci z nadwagą i otyłością. Z raportu z badań HBSC (Health Behaviour School-aged Children) przeprowadzonych w roku szkolnym 2009/2010 w Polsce wg wartości referencyjnych IOTF (International Obesity Task Force) wynika, że: 18,3% dzieci w wieku 11-12 lat – ma nadwagę, a 3,4% jest otyłych. Ponadto, procent ten rośnie wraz z wiekiem i częściej dotyczy chłopców. W ramach projektu „Czynniki genetyczne i deficyty funkcji wykonawczych jako podłoże zwiększonego ryzyka otyłości dzieci z ADHD” finansowanego przez Narodowego Centrum Nauki przebadaliśmy grupę 500 zdrowych dzieci z losowo wybranych szkół na terenie miasta Poznania i okolic, które w założeniu miały stanowić grupę kontrolną. Badano dzieci w przedziale wiekowym 6-10 lat, dotychczas nie ujmowanej we wcześniejszych raportach. Wstępne wyniki badań wskazują, że już w tej grupie wiekowej możemy mieć do czynienia z problemami nadmiernej masy ciała korelującej z cechami napadowego objadania, analizowanej przy pomocy Dziecięcej Skali Zespołu Napadowego Objadania (ang. Childrens Binge Eating Disorder Scale – C-BEDS). Rodzi się pytanie czy na podstawie uzyskanych wyników możemy i powinniśmy podjąć interwencję terapeutyczną u dzieci w wieku szkolnym i czy pomoc ta powinna być zdefiniowana i obligatoryjna?
Praca finansowana z projektu przyznanego przez Narodowe centrum Nauki: 2016/21/B/NZ5/000492
Monika Dmitrzak-Węglarz 1 Joanna Duda 1 Marta Tyszkiewicz-Nwafor 2 Elżbieta Paszyńska 3 Lidia Matuszak-Wojciechowska2 Tomasz  Hanć 4 Ewa Bryl4 Mamrot4 Agata Dutkiewicz2 Agnieszka Słopień 2
Anoreksja i inne reksje/III Sejsa tematyczna III 1 Department of Neuroradiology, Medical University of Innsbruck, Austria, 2 Neuroimaging Research Core Facility, Medical University of Innsbruck, Austria, 3 Department of Child and Adolescents Psychiatry, Medical University of Innsbruck, Austria Obrazowanie czynnościowe rezonansem magnetycznym u młodocianych pacjentów z anoreksją Anoreksja (AN) jest zaburzeniem odzywiania (ED), ktorego poczatek typowo wystepuje w okresie adolescencji. Jak podaja badania, nawet do 4% mlodziezy cierpi na anoreksje. Z powodu znacznego ryzyka smiertelnosci  powstaja programy zapobiegania, wczesnego wykrywania i skutecznego leczenia AN. W literaturze mozna napotkac badania czynnosciowym rezonansem magnetycznym doroslych pacjentow z AN, jednakze rzadko dotycza one mlodziezy. Podczas ogladania w stanie glodu zdjec wysokokalorycznego jedzenia obserwowano u pacjentow z AN wzmozona aktywnosc w korze tylnej czesci zakretu obreczy, podczas gdy u osob zdrowych stwierdzano wieksza aktywnosc w czesci przedniej zakretu obreczy, korze przedczolowej, czolowej i wyspy. Prezentacja zdjec jedzenia jest opisywana przez pacjentow z AN jako awersyjna i moze nawet powodowac uczucie sytosci. Postawiono hipoteze badawcza, iz aktywnosc pewnych regionow podczas badania fMRI zmieni sie u pacjentow z AN po zakonczeniu leczenia. W czasie badania pacjenci ogladali zdjecia nisko- i wysoko kalorycznego jedzenia, naprzemiennie z obrazem fiksacji.  Porownano wyniki na poczatku i po zakonczeniu hospitalizacji. Wczesniej przebadano pacjentow kwestionariuszem SCID II,  Kwestionariuszem Zaburzeń Odżywiania EDI (Eating Disorder Inventory), Kwestionariuszem Postaw Wobec Odżywiania EAT (Eating Attitude Test). Jak dotychczas 10 pacjentow poddano badaniu fMRI przed i po leczeniu AN. Wstepne wyniki wskazuja tendencje  wzmozonej aktywnosci okolicy kory oczodolowoczolowej i czesci przedniej zakretu obreczy. Planowane jest zwiekszenie grupy badanej do 20 osob, nastepnie porownanie wynikow z podobna ilosciowo grupa osob drowych. Agnieszka Mika-Dąbkowska 1 Ruth Steiger 1, 2 Manuela Gander 3 Elke Ruth Gizewski 1,2 Kathrin Sevecke 3
Anoreksja i inne reksje/III Sesja tematyczna III 1. NZOZ Centrum Terapii Dialog, Poradnia Dysmorfofobii, Warszawa
2. NZOZ Centrum Terapii Dialog, Warszawa
3. Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa.
Dysmorfofobia u nastolatków – rozpoznanie i leczenie Cielesne zaburzenie dysmorficzne (dysmorfofobia) to wg DSM-5 pochłonięcie przez jeden lub więcej z wyobrażonych defektów lub wad wyglądu zewnętrznego, których inni nie dostrzegają lub uważają za błahe. Wywołuje znaczące kliniczne cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania w sferze społecznej, zawodowej i innych ważnych obszarach. Wg danych naukowych 25% chorych  w trakcie trwania dysmorfofobii podejmuje próby samobójcze. Dysmorfofobia najczęściej rozpoczyna się w okresie dojrzewania. Szacuje się, że dotyka 1-2% osób w populacji ogólnej. Z danych naukowych wiadomo, że dysmorfofobia jest często nierozpoznawana i nieprawidłowo leczona. Na podstawie przypadków klinicznych nastoletnich pacjentów zostanie przedstawiony aktualny przegląd zaleceń dotyczących rozpoznawania i leczenia tego zaburzenia Michał Feldman 1 Anna Zielińska 2,3
Pomiędzy ciałem a doświadczeniem/IV Sesja tematyczna IV Zakład Psychiatrii Biologicznej i Neurofizjologii, Międzywydziałowa Katedra Fizjologii Doświadczalnej i Klinicznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, 92-215 Łódź, ul. Mazowiecka 6/8 Stres oksydacyjny u chorych na schizofrenię i zaburzenia afektywne dwubiegunowe – nowe wyzwanie dla leczenia lekami przeciwpsychotycznymi Wyniki badań wskazują, że stres oksydacyjny i zaburzenia homeostazy glutationu odgrywają rolę w etiologii niektórych zaburzeń psychicznych. U chorych na schizofrenię wykazano wzrost stężenia markerów oksydacyjnego uszkodzenia lipidów, białek i DNA oraz deficyty obrony antyoksydacyjnej, szczególnie niedobór glutationu (GSH). Badania udziału stresu oksydacyjnego w chorobie afektywnej dwubiegunowej (CHAD) wykazały, że aktywność enzymów obrony antyoksydacyjnej (dysmutazy ponadtlenkowej, peroksydazy glutationowej, katalazy) jest zmieniona, natomiast peroksydacja lipidów znacznie zwiększona w porównaniu do wyników osób zdrowych. W badaniach autopsyjnych u pacjentów z CHAD wykryto w hipokampie obniżoną ekspresję genów kilku enzymów antyoksydacyjnych oraz uszkodzenia oksydacyjne białek mitochondrialnych i oksydację RNA, zmniejszone stężenie GSH w korze przedczołowej mózgu oraz zwiększoną peroksydację lipidów w zakręcie obręczy. Podsumowując, wyniki badań wskazują, że stres oksydacyjny odgrywa znaczącą rolę w etiologii zaburzeń psychicznych, takich jak schizofrenia i CHAD, natomiast leki przeciwpsychotyczne (LPP) wywierają działanie pro-lub antyoksydacyjne. Właściwy wybór LPP zastosowanego do leczenia jest bardzo ważny zagadnieniem, mało poznanym w zakresie ich działania pro- i antyoksydacyjnego. W pracy zostaną przedstawione aspekty związane z zaburzeniami homeostazy redox u chorych na schizofrenię i CHAD oraz właściwości pro- i antyoksydacyjne LPP z uwzględnieniem ich zastosowania w psychiatrii wieku rozwojowego. Praca finansowana z grantu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi nr 503/0-079-07/503-01-002-17 Anna Dietrich-Muszalska
Pomiędzy ciałem a doświadczeniem/IV Sesja tematyczna IV 1Zakład Stomatologii Zintegrowanej, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
2Zakład Genetyki w Psychiatrii, Katedra Psychiatrii, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
3 Katedra i Zakład Informatyki i Statystyki, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
4UFR Odontologie,  Université Paris  Diderot, Groupe Hospitalier Pitié Salpêtrière, Francja
5Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
Poziom białka kontrolującego odbiór bodźców nocyceptywnych w ślinie u chorych na jadłowstręt psychiczny. Założenia badań. Opiorfina,  jako białko kontrolujące odbiór bodźców nocyceptywnych z jamy ustnej, jest określana strażnikiem przeciwbólowym śliny. Ze względu na hamowanie rozkładu enkefalin,  stymulację wydzielania w CUN, aktywizujące receptory µ i δ opioidów sugeruje oddziaływania antydepresyjne. Niewątpliwie otwiera to nowe możliwości w poszukiwaniu czynników predykcyjnych i diagnostycznych zaburzeń odżywiania, w tym jadłowstrętu psychicznego (JP). Wiedza ta może przyczynić się do lepszego rozumienia choroby, a co za tym idzie podjęcia bardziej efektywnych metod leczenia i poprawy rokowania.
Oznaczenie poziomu opiorfiny w chorobach związanych z dysregulacją neurohormonalną, takich jak JP, wydaje się zatem słusznym kierunkiem poszukiwań badawczych.
Cel badań. Materiał i metody. Celem badań była ocena poziomu opiorfiny (ELISA, Wuchan, Hubei, China) w ślinie całkowitej u 68 chorych z JP o typie restrykcyjnym (BMI<16 kg/m2) w pierwszym tygodniu hospitalizacji w Klinice Psychiatrii Dzieci i Młodzieży UMP i porównaniu nasilenia objawów depresji (kwestionariusz samooceny Beck Depression Inventory BDI) w odniesieniu do populacji 43 dziewcząt bez zaburzeń odżywiania.
Wyniki. U pacjentek z rozpoznaniem AN nie ujawniły się istotne zmiany poziomu opiorfiny w ślinie, niemniej jednak wystąpiły zależności  w stosunku  do czasu trwania choroby, masy ciała i nasilenia objawów depresji w teście BDI.
Wnioski. Mimo znacznego niedożywienia i  utraty masy ciała nie doszło do zmiany reaktywności bólowej w jamie ustnej.  Potwierdzono możliwość wykorzystania śliny jako medium diagnostycznego w badaniach nad biodostępnością białek odpowiedzialnych za właściwości przeciwbólowe śliny połączonych ze stadium JP. Dalszych studiów wymagają mechanizmy kompensacyjne w stosunku do białek przeciwbólowych śliny i ich wpływu na zaburzenia depresyjne zachodzące u chorych na JP.
Elżbieta Paszyńska1 Monika Dmitrzak-Węglarz2 Magdalena Roszak3 Yves Boucher4 Marta Tyszkiewicz-Nwafor5 Agata Dutkiewicz5 Maria Gawriołek1 Otulakowska-Skrzyńska1 Szymon Rzątowski1 Agnieszka Słopień5
Pomiędzy ciałem a doświadczeniem/IV Sesja tematyczna IV 1-Zakład Biologii Rozwoju Człowieka, Instytut Antropologii, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Ul. Umultowska 89, 61-614 Poznań, tomekh@amu.edu.pl
2-Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, Uniwersytet im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
3-Zakład Genetyki w Psychiatrii, Uniwersytet im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
W poszukiwaniu przyczyn dziecięcej otyłości: rola stresu, zaburzeń internalizacyjnych i eksternalizacyjnych Wcześniejsze badania wykazały związek dziecięcej traumy ze zwiększonym ryzykiem otyłości w dorosłości. Podobnie, zarówno zaburzenia eksternalizacyjne jak i internalizacyjne wydają się zwiększać ryzyko otyłości. Psychospołeczne przyczyny nadmiernego przyrostu masy ciała wymagają jednak dalszych badań w populacji dzieci i młodzieży. Celem badania była ocena wpływu traumatycznych wydarzeń życiowych oraz zaburzeń eksternalizacyjnych i internalizacyjnych na ryzyko wystąpienia otyłości u dzieci w wieku 6-12 lat. W badaniu ocenie poddano 255 dzieci z Wielkopolski. Występowanie traumatycznych wydarzeń życiowych oceniono z wykorzystaniem kwestionariusza TESI-PRR. Kwestionariusz  IOWA Conners RS zastosowano do oceny symptomów zaburzeń eksternalizaycjnych a MINI-KID do oceny symptomów zaburzeń internalizacyjnych. Nadwagę i otyłość diagnozowano na podstawie BMI dzieci z wykorzystaniem kryteriów IOTF. Grupa dzieci z historią traumatycznych wydarzeń charakteryzowała się istotnie zwiększoną częstością występowania zaburzeń eksternalizacyjnych oraz znacząco podwyższoną częstością otyłości. Ryzyko otyłości  zwiększało się znacząco wraz ze zwiększającą się liczbą rodzajów traum przeżytych przez dziecko. Występowanie otyłości nie było natomiast powiązane z zaburzeniami eksternalizacyjnymi i internalizacyjnymi. Analiza regresji logistycznej wskazała na prawie dwukrotnie podwyższone ryzyko otyłości w grupie dzieci, które doświadczyły przynajmniej jednego rodzaju traumy (OR=1.92). Wprowadzenie do modelu zaburzeń eksternalizacyjnych i internalizacyjnych obniżało natomiast siłę związku między traumą i otyłością. Badanie wykazało silny związek między traumą przeżytą w dzieciństwie a ryzykiem otyłości oraz wystąpieniem zaburzeń eksternalizacyjnych u dzieci w wieku szkolnym. Zaburzenia  eksternalizacyjne oraz internalizacyjne modulowały siłę związku między traumą a otyłością. Badanie zrealizowano w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki nr: 2016/21/B/NZ5/00492. Tomasz Hanć1 Paula Mamrot1 Ewa Bryl1 Agata Dutkiewicz2 Monika Dmitrzak-Węglarz3 Agnieszka Słopień2 Edytuj
Pomiędzy ciałem a doświadczeniem/IV Sesja tematyczna IV Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Rola przepuszczalności bariery krew-mózg w zaburzeniach afektywnych u młodzieży Ostatnie lata przyniosły szereg publikacji dotyczących poziomu białek mogących regulować przepuszczalność bariery krew- mózg w zaburzeniach afektywnych. Zainteresowanie tym problemem wiąże się z przedstawieniem  hipotezy glejowej zaburzeń afektywnych. Istotną rolę w procesie regulacji funkcjonowania bariery k-m odgrywa białko S 100B. Wzrost poziomu tego białka jest skutkiem zwiększonej sekrecji przez komórki gleju, w tym astrocyty które są istotnym elementem prawidłowego działania bariery k-m. Udział w zaburzeniach afektywnych procesów patologicznych zachodzących w komórkach glejowych został potwierdzony badaniami związanymi z zmianą poziomu sekrecji białka S 100B, co było szczególnie wyrażnie zaznaczone u osób młodych w ostrych epizodach depresyjnych. Nie stwierdzono dotychczas podobnego zjawiska w przypadku stanów maniakalnych i hypomaniakalnych. Przedstawiony problem wymaga dalszych badań. Niniejsza praca przedstawia wyniki uzyskane w trakcie badań własnych nad poziomem białka S 100B w grupie pacjentów w wieku 16 do 24 lat z zaburzeniami afektywnymi. Andrzej Rajewski Aleksandra Rajewska-Rager
Pomiędzy ciałem a doświadczeniem/IV Sesja tematyczna IV OK. Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i Młodzieży SU w Krakowie Czynniki zapalne w zaburzeniach psychotycznych w schizofrenii u młodzieży Wśród pacjentów cierpiących na schizofrenię najczęstszą przyczyną przedwczesnych
zgonów są zaburzenia sercowo-naczyniowe. Wśród nich śmiertelność jest 2-3-krotnie wyższa niż w populacji ogólnej. Rozwój blaszki miażdżycowej i jej procesów zapalnych i zakrzepowych prowadzących do epizodów sercowo- naczyniowych ma miejsce wyłącznie w przypadku współwystępowania dysfunkcji śródbłonka naczyń krwionośnych. Przypuszcza się, że zwiększone ryzyko sercowo-naczyniowe u pacjentów cierpiących na schizofrenię wynika z dysfunkcji śródbłonka naczyń obwodowych współistniejącej z zaburzeniami psychotycznymi. Nie bez znaczenia jest również wpływ poszczególnych leków stosowanych w terapii schizofrenii.
Jednym z ważnych wskaźników tego procesu jest zmiana metabolizmu tlenku azotu (NO), co potwierdza badanie pilotażowe przeprowadzone przez zespół pod kierownictwem dr hab. M. Pileckiego. W badaniu tym metabolity tlenku azotu (N02-, N03-) pobrano z osocza pacjentów z pierwszym epizodem psychotycznym (mediana wieku: 26 lat) w pierwszym tygodniu od rozpoznania, po trzecim tygodniu i trzecim miesiącu od rozpoczęcia leczenia przeciwpsychotycznego. Objawy psychotyczne były określane ilościowo za pomocą skali klinicznej PANSS. Wykazano różnicę stężeń metabolitów NO2- i NO3- u pacjentów po pierwszym, trzecim tygodniu i trzecim miesiącu od początku leczenia. Ponadto stosowanie leków przeciwpsychotycznych u badanych pacjentów wiązało się początkowo ze zwiększoną biodostępnością metabolitów tlenku azotu w osoczu oraz z istotnym spadkiem jego stężenia po okresie 3 miesięcy od początku leczenia farmakologicznego. Dodatkowo wykazano korelację zbliżoną do poziomu istotności statystycznej pomiędzy nasileniem poszczególnych objawów klinicznych a stężeniami metabolitów NO. Otrzymane wyniki sugerują, iż w toku ostrej dekompensacji psychotycznej czynność śródbłonka ulega zaburzeniu. Omówione zostaną też inne istotne czynniki uszkodzenia śródbłonka: stres oksydacyjny oraz czynniki zapalno-immunologiczne.
Natalia Śmierciak Marta Szwajca Maciej Pilecki
Pomiędzy ciałem a doświadczeniem/IV Sesja tematyczna IV Oddział Kliniczny Psychiatrii i Psychoterapii Wieku Rozwojowego, Katedra Psychiatrii i Psychoterapii, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Centrum Pediatrii im. Jana Pawła II w Sosnowcu  Sp. z o.o. Obraz kliniczny i leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej u dzieci i młodzieży- współczesne dane Celem prezentacji jest przedstawienie najnowszych danych dotyczących rozpowszechnienia choroby afektywnej dwubiegunowej w populacji pediatrycznej, której rozpoznawanie w tej grupie wiekowej w ostatnich latach znacząco wzrasta. Omówione zostaną kryteria diagnostyczne zaburzenia oraz różnice w obrazie klinicznym u dzieci i młodzieży w porównaniu do osób dorosłych. Przedstawione będą najczęstsze objawy występujące u osób z początkiem choroby w wieku dziecięcym oraz w wieku młodzieńczym. Ponadto zostaną zaprezentowane  współwystępujące z chorobą afektywną dwubiegunową zaburzenia psychiczne oraz przeanalizowane trudności wynikające z diagnostyki różnicowej dwóch zaburzeń: ADHD oraz nieprawidłowo kształtującej się osobowości borderline (które w populacji pediatrycznej często są  nieprawidłowo rozpoznawane i mylone z chorobą afektywną dwubiegunową). Omówione  zostaną najnowsze  rekomendacje dotyczące leczenia schorzenia w populacji pediatrycznej. Przedstawione będą również wstępne wyniki badania dotyczącego obrazu klinicznego choroby afektywnej dwubiegunowej u dzieci i młodzieży w populacji śląskiej. Lena Cichoń Małgorzata Janas-Kozik
Sesja tematyczna przy współpracy z Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalem Dziecięcym im. św. Ludwika: W poszukiwaniu skuteczności. Sesja tematyczna IX Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy im. św. Ludwika “Kto mieszka w tym domu?” – psychoterapia poprzez zabawę w Oddziale Psychiatrii Dzieci Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego im. św. Ludwika w Krakowie Zabawa jest dla dzieci naturalnym sposobem komunikacji i opracowywania doświadczeń pochodzących zarówno z relacji z otoczeniem, jak i z ich świata psychicznego. Jak zauważa D.W. Winnicott, bawiące się dziecko używa elementów rzeczywistości zewnętrznej „w służbie osobistej, wewnętrznej rzeczywistości”, zatem poprzez zabawę pokazuje to, co osoby dorosłe mogą wyrazić słowami. Dlatego stworzenie przestrzeni dla zabawy w psychoterapii umożliwia dzieciom korzystanie z tej formy pomocy. Najmłodsi pacjenci Oddziału Psychiatrii WSSzDz im. św. Ludwika w Krakowie to dzieci w wieku przedszkolnym. Podczas pobytu w Oddziale są objęci wieloma formami oddziaływań, w tym psychoterapią indywidualną, która odbywa się właśnie z zastosowaniem zabawy. W referacie zaprezentowane zostaną fragmenty pracy klinicznej, które pozwolą zobaczyć, jak zabawa funkcjonuje w relacji terapeutycznej, jak można ją rozumieć i dzięki niej dotrzeć do dziecięcego pacjenta. Przedstawiony sposób pracy wywodzi się z myśli psychoanalitycznej. Autorka poruszy także zagadnienia techniczne dotyczące interpretowania zabawy oraz kwestię patologii zabawy i jej wpływu na proces terapeutyczny. Przytoczone fragmenty materiału klinicznego koncentrują się wokół zabawy domkiem dla lalek, który w sesjach psychoterapeutycznych często jest zamieszkiwany przez rozmaite fantazje, emocje i zdarzenia z codzienności dzieci.
Maja Raczyńska-Ścigaj – psycholog i psychoterapeuta w Oddziale Psychiatrii Dzieci Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego im. św. Ludwika w Krakowie. Przygotowuje się do uzyskania certyfikatu psychoterapeuty psychoanalitycznego dzieci i młodzieży Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychoanalitycznej. Ma doświadczenie pracy pedagogicznej w szkole szpitalnej. Jest prezesem Stowarzyszenia Pedagogów i Terapeutów SPiT.
Maja Raczyńska-Ścigaj
Sesja tematyczna przy współpracy z Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalem Dziecięcym im. św. Ludwika: W poszukiwaniu skuteczności. Sesja tematyczna IX Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy im. św. Ludwika Dogoterapia,jako skuteczna metoda wsparcia terapii dzieci i młodzieży. Od 10 lat dominującą metodą mojej pracy terapeutycznej jest dogoterapia. Codziennie zastanawiam się nad jej fenomenem. Poruszam się w obszarze prawie w ogóle nie objętym rzetelnymi badaniami, które jednoznacznie odpowiedziały by pytanie o skuteczność tej metody. Jednak, ktoś kto choć raz widział prawidłowo wykonane zajęcia z dogoterapii nie będzie miał wątpliwości o jej efektywności.
Dogoterapię należy rozumieć jako:  metoda terapeutyczna polegająca na intencjonalnym stosowaniu działań opartych na interakcji z psem w celu poprawy zaburzonych funkcji.

W wystąpieniu chcę przybliżyć metodę coraz popularniejszą wśród terapeutów. Jest to działanie wspierające główny nurt terapii. Opierając się na niepowtarzalnej i nie do końca wytłumaczalnej więzi jaka tworzy się między pacjentem a psem terapeutą osiąga się wyniki na płaszczyźnie tak delikatnej jak emocje, relacje międzyludzkie, czy korekcja zachowań. Osiąga się także wymierne efekty w strefie poznawczej. Pies uczestniczący w zajęciach ośmiela i motywuje do pracy.
Spróbuję też w swoim wystąpieniu pokazać szczególną relację między terapeutą, a psem. Relację opartą na partnerstwie i zaangażowaniu, a nie na przymusie.
Moim celem będzie też obalenie paru mitów, które utrwaliły się w naszym społeczeństwie.
Poruszając się na gruncie bardzo subtelnym jakim jest terapia przy użyciu zwierząt zaproponuje swój model postępowania oparty z jednej strony na dobrostanie psa terapeuty, ale z drugiej strony nie zapominający o efektywności zajęć

Laura Gallas
Sesja tematyczna przy współpracy z Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalem Dziecięcym im. św. Ludwika: W poszukiwaniu skuteczności. Sesja tematyczna IX Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy im. św. Ludwika Rola zabawy w terapii grupowej dzieci na przykładzie autorskiego programu Miasteczko i Kraina Kraina
Bawiąc się, dziecko zdobywa doświadczenia, a zabawa wypełnia większość jego życia. Możemy pomóc mu powiększyć zasób tych doświadczeń dostarczając mu nowych pomysłów na zabawę i pomagając w tworzeniu bezpiecznego środowiska, w którym te pomysły będzie mogło realizować.
Na takim założeniu opierają się oba programy terapii grupowej Miasteczko dla dzieci 7-9 lat i Kraina dla 11-12 latków. W Miasteczku przez cały proces grupowy dzieci bawią się w stworzonym przez siebie mieście. W Krainie na każdym spotkaniu konstruują inny świat- inną Krainę. Poziom zabawy w obu grupach określa wiek uczestników, których łączą wspólne zadania rozwojowe, a dzielą pragnienia, fantazje i doświadczenie.
Przywykliśmy do myślenia , że dzieci bawią się dla przyjemności, ale nie zawsze zdajemy sobie sprawę, że bawią się aby ujarzmić lęk, czy zapanować nad niepokojem. Czasem to my dorośli możemy podsunąć dziecku pomysł zabawy, która będzie miała terapeutyczny charakter, częściej jednak dzieci same po niego sięgają jeżeli stworzymy dogodne do tego warunki. Wystąpienie spróbuje odpowiedzieć na pytanie: ” Jak zabawa w terapii grupowej może stać się korektywnym doświadczeniem emocjonalnym?”
Beata Kicińska Ewa Jędrzejczyk-Wawryk
Sesja tematyczna przy współpracy z Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalem Dziecięcym im. św. Ludwika: W poszukiwaniu skuteczności. Sesja tematyczna IX Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy im. św. Ludwika „Spotkanie w piaskownicy”. Metoda pracy grupowej z dziećmi ze specyficznymi trudnościami emocjonalnymi. Wystąpienie „Spotkanie w piaskownicy” jest przeznaczony dla osób pragnących pogłębić wiedzę o psychoterapii dzieci. Uczestnicy będą mieli możliwość zapoznania się z metodą wspierającą rozwój emocjonalny, społeczny i duchowy dzieci, jak też, pozwalającą na leczenie zaburzeń psychicznych u dzieci. Prezentowany model pracy z grupą opiera się na łączeniu myśli psychodynamicznej o grupie i procesie grupowym z jungowską metodą Terapii w Piaskownicy.
Dzieci podczas sesji terapii, korzystając z piasku, wody i figurek, układają obrazy, odzwierciedlające ich wewnętrzny świat. W bezpiecznej przestrzeni w piaskownicy dziecko innym językiem opowiada o sobie i swoich doświadczeniach.  Ma to szczególne znaczenie w pracy z dziećmi, u których trudne, a niekiedy wręcz niemożliwe, jest ujawnienie i zwerbalizowanie treści stanowiących źródło problemu.
Jest to metoda pracy grupowej dla dzieci biorą w okresie „przełomu” rozwojowego i edukacyjnego, rozpoczynające pierwszą klasę szkoły podstawowej, dlatego praca w piaskownicy jest dla nich doświadczeniem umożliwiającym i wspierającym proces symbolizacji, indywiduacji i separacji, co jest niezbędnym warunkiem powodzenia szkolnego
Agnieszka Ryss Urszula Turyna
Sesja tematyczna przy współpracy z Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalem Dziecięcym im. św. Ludwika: W poszukiwaniu skuteczności. Sesja tematyczna IX Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy im. św. Ludwika Terapeutyczne oddziaływania hortiterapii. Hortiterapia prowadzona na Oddziale Psychiatrii Dziecięcej jest metodą terapii zajęciowej, w której wykorzystuje się rośliny i ogrody w celu poprawy zdrowia i samopoczucia człowieka, która oprócz stymulowania wszystkich pięciu zmysłów, łączy w sobie szereg różnorodnych terapii.
W naszej pracy wykorzystujemy elementy terapii sensorycznej. Jesteśmy również terapeutami ręki i nauczycielami. Staramy się łączyć korzyści wynikające z metod  terapii zajęciowej z dbałością o lepsze funkcjonowanie dzieci zarówno w aspekcie fizycznym, psychicznym, społecznym, ale również na płaszczyźnie edukacyjnej. Dzieci przebywające w szpitalu nie są zwolnione z obowiązku szkolnego. Aby dziecko opanowało umiejętność pisania, musi posiadać dobrą sprawność manualną, ale też prawidłową pozycję siedzącą, równowagę, rozwinięte umiejętności wizualno − percepcyjne, wizualno − motoryczne, skupienia uwagi i przede wszystkim odpowiednią integrację sensoryczną. Dlatego też w ramach terapii ręki staramy się usprawniać głównie motorykę małą. Niezależnie od tych działań staramy się czujnie obserwować emocje dziecka i pomagać mu radzić sobie w trudnych dla niego sytuacjach. Dzięki temu i dla tych celów powstały zaprojektowane i wykonane przez nas pomoce do dalszych działań np.: „drzewo sensoryczne”, „drzewo z emocjami”, „pizza”, „kółko i krzyżyk”, „mapa kontynentów” oraz „ścieżka sensoryczna”. Z powyższych korzystają również inni członkowie zespołu.
Wioleta Mazur Anna Juszczak
Terapia poznawczo-behawioralna dzieci i młodzieży. Sesja poświęcona pamięci dr Agnieszki Pisuli/V Sesja tematyczna V Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego WUM Analiza funkcjonalna w zaburzeniach ze spektrum autyzmu Termin analiza funkcjonalna został wprowadzony do piśmiennictwa przez Skinnera (1953) w celu opisania zależności przyczynowo-skutkowej pomiędzy zachowaniem osoby a środowiskiem, w którym żyje. Metody oparte na FA umożliwiające implementację oddziaływań terapeutycznych zostały opracowane w latach 90. XX wieku (Iwata i inn., 1994; Healy, Brett, 2014). Funkcjonalna analiza zachowania stanowi jedną z metod służących identyfikacji przyczyn zachowań trudnych (functional behavioral assessment, FBA). Jest to procedura polegająca na pomiarze poziomów zachowań trudnych z wykorzystaniem zmiennych obejmujących bodźce poprzedzające i konsekwencje. Przeprowadzenie dokładnej analizy umożliwia identyfikację konkretnych wydarzeń środowiskowych, jak np. sytuacja, czyjaś obecność, zaistnienie potrzeb, oraz zbadanie jaki mają wpływ (wzmacniający lub wygaszający) na obecność i poziom nasilenia zachowań trudnych, a tym samym sformułowanie hipotez dotyczących funkcji tych zachowań. Zidentyfikowanie funkcji umożliwia zaplanowanie interwencji terapeutycznych i znacząco zwiększa prawdopodobieństwo redukcji i modyfikacji zachowań trudnych (Suchowierska, Ostaszewski, Bąbel, 2012). Z drugiej strony, praktyka kliniczna pracy z bardzo nasilonymi zachowaniami trudnymi u pacjentów z ASD wskazuje na konieczność poszerzenia konceptualizacji trudnych zachowań o zagadnienie zadań rozwojowych określonych dla wieku pacjenta a także uwzględnienia ograniczeń z wynikających jakości relacji pomiędzy pacjentem i otoczeniem. Celem wystąpienia jest zaprezentowanie przypadku pacjenta z bardzo nasilonymi  zachowaniami trudnymi ukierunkowanymi na najbliższe otoczenie wraz z opisem zastosowanych interwencji oparty o paradygmat behawioralny uwzględniający zadania rozwojowe oraz jakość relacji z najbliższym otoczeniem. Tomasz Srebnicki
Terapia poznawczo-behawioralna dzieci i młodzieży. Sesja poświęcona pamięci dr Agnieszki Pisuli/V Sesja tematyczna V Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego WUM W spektrum zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (Obsessive-compulsive disorder – OCD) tradycyjnie wiązane z pojęciem nerwicy, w obu najnowszych wersjach klasyfikacji zaburzeń psychicznych, tj. DSM-5 (APA, 2013) oraz  ICD-11 (WHO, 2018) znalazło się w nowo utworzonej kategorii diagnostycznej:  Obsessive-Compulsive and Related Disorders. Zaliczono do niej, oprócz OCD m.in. trichotillomanię, dermatillomanię, dysmorfofobię, czy zaburzenie hipochondryczne.  Co ważne, w obu klasyfikacjach uwzględniono specyfikę związaną z poziomem wglądu pacjenta, co umożliwia rozszerzenie rozpoznania w odniesieniu do osób całkowicie przekonanych co do prawdziwości doświadczanych obsesji i konieczności wykonywania kompulsji. Powyższe zmiany w dużej mierze są reakcją na rozwijaną od początku lat 90. XX w koncepcję pojęcia spektrum zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (Hollander i Benzaquen, 1993), która wyłoniła się z obserwacji dotyczących istnienia wielu cech wspólnych w odniesieniu do OCD i innych zaburzeń. Zasadnicze podobieństwo dotyczy cech klinicznych, czyli występowania powtarzalnych zachowań, w tym rytuałów oraz myśli o charakterze natrętnym, które zazwyczaj umiejscawiane są na continuum obejmującym różne wymiary, w tym (1) kompulsyjno – impulsywny, (2) dobry wgląd – słaby wgląd oraz (3) behawioralno – poznawczy. Wymiar behawioralno-poznawczy pozwala na powiązanie, z jednej strony zaburzeń tikowych, trichotillomanii, dermatillomanii, poprzez zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne z przeważającymi czynnościami natrętnymi, z zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym z dominującymi myślami natrętnymi oraz  dysmorfofobią, czy hipochondrią. Na związki pomiędzy w/w zaburzeniami wskazuje nie tylko ich częste współwystępowanie, czy podobne objawy kliniczne, ale również zbliżone behawioralne oraz poznawcze mechanizmy odpowiedzialne za utrwalanie się objawów, leżące u podstaw tworzenia skutecznych metod postępowania.  W wystąpieniu zostaną przedstawione podstawowe dane dotyczące symptomatologii i postepowania w odniesieniu do zaburzeń z wymiaru behawioralno-poznawczego spektrum OCD. Anita Bryńska
Terapia poznawczo-behawioralna dzieci i młodzieży. Sesja poświęcona pamięci dr Agnieszki Pisuli/V Sesja tematyczna V Szkoła Psychoterapii Crescentia, Ośrodek Poza Schematami Terapia poznawczo—behawioralna w ADHD Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) to zaburzenie neurobiologiczne, powodujące znaczne trudności w funkcjonowaniu dotkniętych nim osób. ADHD wymaga długotrwałego, zwykle wieloletniego leczenia.
Większość wytycznych sugeruje zastosowanie metod terapeutycznych, a dopiero gdy te okażą się nieskuteczne, dołączenie leczenia farmakologicznego. Jednak z wielu stosowanych w ostatnich trzydziestu latach metod jedynie terapia poznawczo – behawioralna (CBT) ma na tyle potwierdzoną skuteczność, że została uznana za rekomendowany sposób postępowania.
Podstawowym rodzajem CBT stosowanym w leczeniu ADHD oraz zachowań opozycyjno – buntowniczych (ODD) jest behawioralna modyfikacja zachowań. Ma ona dwa podstawowe cele: zastąpienie niepożądanych zachowań bardziej pozytywnymi oraz nauczenie rodziców lub nauczycieli wspierania dzieci w radzeniu sobie z objawami ADHD. W przypadku zaburzeń koncentracji, nadruchliwości i nadmiernej impulsywności rola terapii ogranicza się do pracy z opiekunami dziecka (rodzicami, nauczycielami) i dotyczy przede wszystkim takiej zmiany otoczenia dziecka z ADHD, by objawy jak najmniej zaburzały funkcjonowanie pacjenta.
Objawy ADHD nie znikają wraz z końcem dzieciństwa. Istnieje wiele badań związanych z emocjonalnymi, poznawczymi, zawodowymi, akademickimi konsekwencjami ADHD, podobnie jak prace związane z ryzykiem uzależnienia czy popadnięcia w konflikt z prawem nastolatków z ADHD. Wytyczne (np. NICE) rekomendują, że interwencje dla starszych nastolatków, prowadzone w podejściu poznawczo-behawioralnym i w ramach treningu umiejętności społecznych, mogą być dla tych młodych ludzi skuteczniejsze i łatwiejsze do zaakceptowania. Stąd też coraz szersze zastosowanie programów poznawczo – behawioralnych dla nastolatków i dorosłych z ADHD uczących ich między innymi lepszego radzenia sobie z objawami oraz dodatkowymi problemami.
Artur Kołakowski
Terapia poznawczo-behawioralna dzieci i młodzieży. Sesja poświęcona pamięci dr Agnieszki Pisuli/V Sesja tematyczna V Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego WUM Ocena skuteczności warsztatów dla rodziców dzieci z problemami eksternalizacyjnymi Celem wystąpienia jest przedstawienia badań dr med. Agnieszki Pisuli, których celem była ocena zmian w zakresie nasilenia objawów ADHD u dzieci i młodzieży, których rodzice uczestniczyli w ‘Warsztatach dla rodziców dzieci nadpobudliwych’. Grupę eksperymentalną stanowili rodzice n=199 dzieci i młodzieży z rozpoznaniem ADHD, uczestniczący w 12-tygodniowym programie warsztatowym, grupę odniesienia rodzice n=24  dzieci i młodzieży z ADHD, uczestniczący w czasie 12-tygodni w 1-2 standardowych wizytach lekarskich (treatment as usual). w czasie pierwszego i ostatniego spotkania warsztatowego poproszono o wypełnienie kwestionariuszy: CBCL oraz Conners-IOWA-10 (ocena dziecka przez rodzica), TRF oraz Conners-RCTRS-28 (ocena dziecka przez nauczyciela/wychowawcę), YRS (ocena dokonana przez dziecko, jeśli ukończyło 11 r.ż.). Dzieci i młodzież z grupy odniesienia poddano takiej samej, dwukrotnej ocenie po pierwszej wizycie w poradni i po 12 tygodniach. Wyniki: osoby uczestniczące w programie warsztatów byli w większości rodzicami chłopców z rozpoznaniem podtypu mieszanego ADHD ze współwystępującymi lub bez opozycyjno-buntowniczych zaburzeń zachowania oraz podtypu ADHD z przewagą zaburzeń uwagi. W grupie eksperymentalnej istotne zmniejszenie nasilenia objawów wykazano dla ocen matek we wszystkich skalach Conners-IOWA-10 oraz w następujących skalach CBCL: Problemy społeczne, Zaburzenia uwagi, Zachowania agresywne, Zachowania eksternalizacyjne oraz w zakresie Wyniku całkowitego. Poprawa była niezależna od rodzaju ustalonego rozpoznania oraz prowadzonego leczenia farmakologicznego. Wnioski: oceniany program prowadzi do redukcji nasilenia objawów w umiarkowanym lub małym zakresie, niezależnie od podtypu zaburzenia, współwystępujących opozycyjno-buntowniczych zaburzeń zachowania, a także stosowanej, lub też nie, farmakoterapii. Tomasz Wolańczyk
Terapia poznawczo-behawioralna dzieci i młodzieży. Sesja poświęcona pamięci dr Agnieszki Pisuli/V Sesja tematyczna  V Środowiskowe Centrum Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży Warszawa – Bielany Terapia behawioralna zaburzeń tikowych Międzynarodowe wytyczne kliniczne zawierają zalecenia dotyczące behawioralnych i psychospołecznych interwencji wytycznych leczenia dzieci  młodzieży z zaburzeniami tikowymi i zespołem Tourette’a jako równie skuteczne co metody farmakologiczne. W każdym przypadku leczenie powinno rozpoczynać się od psychoedukacji. W przypadku tików powodujących upośledzenie funkcjonowania o umiarkowanym nasileniu lub współistniejących zaburzeń psychiatrycznych odpowiadających na behawioralne interwencje zaleca się dołączenie metod behawioralnych. Spośród nich potwierdzoną skuteczność wykazały: ekspozycja z powstrzymaniem reakcji (EPR) i odwracanie nawyków (HR). Stosowane są jako metody pierwszego wyboru. Dodatkowo rekomendowane są analiza funkcjonalna i metody relaksacyjne Artur Wiśniewski
Psychiatria środowiskowa niejedno ma imię/VI Sesja tematyczna VI Oddział Dzienny Psychiatrii, Dzieci i Młodzieży Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży CM UJ Rozwój buławnika czerwonego w koleinach traktora – czyli o pracy oddziału dziennego dla młodzieży Spotykając adolescenta w kryzysie zadajemy sobie pytanie, czy jest to pacjent, jaki on jest, kto jest pacjentem, czym jest leczenie  pacjenta młodzieżowego i czy będzie ono wspomagało jego rozwój? W wystąpieniu przedstawimy model kompleksowych oddziaływań terapeutycznych oraz funkcjonowanie oddziału dziennego proponującego długoterminowe leczenie dla młodzieży w wieku szkolnym w Krakowie.
Oddział Dzienny Psychiatrii Dzieci i Młodzieży pracuje w oparciu o ideę społeczności terapeutycznej, psychoterapię indywidualną oraz grupową, konsultacje systemowe, oddziaływania wychowawcze i socjoterapeutyczne. Zajmujemy się leczeniem pacjentów prezentujących zaburzenia zachowania,  emocji i relacji, często będących wczesną manifestacją zaburzeń rozwoju osobowości.
Metafora rozwoju buławnika czerwonego opisuje wyzwania, przed którymi staje młodzież oraz pracujący z nią dorośli.
Renata Modrzejewska Zofia Szepczyńska Roma Kopytko-Dróżdż Agnieszka Czuszkiewicz Angelika Szczudrawa Jaga Sobolewska-Bertman Maciej Andrusiewicz Szczypior-Bulanda Anna Wasik Dorota Błaż Urszula Toporska Izabela Szalewska Anna Młotek
Psychiatria środowiskowa niejedno ma imię/VI Sesja tematyczna VI Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa Hostel dla dzieci i młodzieży – czy potrzebny? Hostel – Ośrodek Rehabilitacji socjopsychiatrycznej Mazowieckiego Centrum Neuropsychiatrii powstał w 2003 roku. W latach 2003-18 zmieniało się miejsce i warunki działania Hostelu, sytuacja polityczna i socjoekonomiczna w Polsce, zachodziły dynamiczne zmiany kulturowe i ich uwarunkowania. Równocześnie zachodziły zmiany w samej psychiatrii – uchwalono Narodowy Program Zdrowia Psychicznego, wprowadzane były programy i otwierane placówki zajmujące się psychiatrią środowiskową – choć w stopniu niewystarczającym – zajmujące się dziećmi i młodzieżą, zmieniało się rozpowszechnienie konkretnych diagnoz w psychiatrii dzieci i młodzieży.
Autorzy zdecydowali się przyjrzeć jak na tym tle zmieniał się Pacjent Hostelu, jaka jest dominujaca przyczyna pobytu w hostelu (diagnoza, warunki socjoekonomiczne, warunki rodzinne, warunki społeczne) oraz jak w związku z tymi czynnikami wygląda aktualna oferta terapeutyczna Hostelu dla pacjentów oraz jak wygląda praca nad powrotem do środowiska z którego pochodzą
Łukasz Szostakiewicz
Psychiatria środowiskowa niejedno ma imię/VI Sesja tematyczna VI OK. Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i Młodzieży SU w Krakowie Na ścieżkach poza szlakiem – terapeutyczne wyzwania w pracy z dzieckiem i jego rodziną z perspektywy psychologa i logopedy Na konkretnym przykładzie omówiony zostanie przebieg i charakter leczenia środowiskowego rodziny z małym chłopcem.
Historia spotkań ze specjalistami zaczęła się, gdy rodzice zgłosili się z 3,5 letnim synem do logopedy w Poradni PP w związku z niepokojem dotyczącym rozwoju mowy. Niedługo później sytuacja rodziny zmieniła się w dużym stopniu w związku z tym, że ojciec dziecka trafił do więzienia za przestępstwa finansowe. Chłopiec otrzymał od matki informację, że tata wyjechał do pracy. Świat dziecka został przykryty tajemnicą oraz owinięty przeżyciami i bliskością matki. Dziecko reagowało przywieraniem, oporem i splątaniem. Kilka miesięcy później chłopca skierowano do psychologa ze względu na trudne zachowania. Chłopiec często był nieposłuszny i agresywny. Nie stosował się do poleceń i próśb. Te zachowania według matki występowały tylko w domu. U chłopca można było zaobserwować również zachowania nieadekwatne zarówno w relacji do jego wieku metrykalnego, jak i rozwojowego.
Przez kilka miesięcy chłopiec pozostawał w kontakcie logopedycznym, psychiatrycznym i psychoterapeutycznym. Ojciec korzystając z przepustek więziennych zaczął brać udział w rodzinnych spotkaniach terapeutycznych. Regularne spotkania zespołu pozwalały omówić sytuację rodziny i koordynując oddziaływania opracować optymalny sposób i formę leczenia. W ramach wystąpienia przedstawiony zostanie przebieg spotkań z rodziną oraz refleksje dotyczące różnorodnych czynników sprzyjających leczeniu środowiskowemu i utrudniających efektywność tego rodzaju oddziaływań.
Dorota Solecka Magdalena Knapek
Psychiatria środowiskowa niejedno ma imię/VI Sesja tematyczna VI Środowiskowe centrum zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży – w poszukiwaniu optymalnego modelu Tomasz Rowiński Krzysztof Szwajca Artur Wiśniewski
Psychiatria środowiskowa niejedno ma imię/VI Sesja tematyczna VI Oddział Kliniczny Psychiatrii i Psychoterapii Wieku Rozwojowego, Katedra Psychiatrii i Psychoterapii, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Centrum Pediatrii im. Jana Pawła II w Sosnowcu  Sp. z o.o. Miejsce psychiatrii środowiskowej w reformie dzieci i młodzieży Celem wystąpienia jest zwrócenie uwagi na brak i zapotrzebowanie utworzenia środowiskowego leczenia dla dzieci i młodzieży (alternatywnego dla leczenia szpitalnego i ambulatoryjnego), zakreślenie obszaru działania psychiatrii środowiskowej, jak również przedstawienie praktycznych implikacji wynikających z doświadczeń rocznej realizacji projektu Centrum Zdrowia Psychicznego dla Dzeici i Młodzieżyu w Sosnowcu, finansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego. Ta forma leczenia pozwala na deinstytucjonalizację opieki zdrowotnej, szybkie dotarcie do osób będących w kryzysie i pomoc im w oparciu o założenia koncepcji systemowej oraz otwartego dialogu. Beneficjentami świadczeń są osoby w wieku 14–24 lata zamieszkujące na terenie Sosnowca lub Dąbrowy Górniczej, narażone na wykluczenie społeczne z powodu choroby psychicznej oraz ich najbliższe otoczenie Małgorzata Janas-Kozik
Zaburzenia psychotyczne: Wiemy wszystko czy nie wiemy nic?/VII Sesja tematyczna VII Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawi Marzenia a rzeczywistość w psychoterapii psychoz Psychozy w języku psychiatrycznym obejmują szeroką grupę zaburzeń, w których występują  objawy wytwórcze. W psychiatrii dzieci i młodzieży słowo psychoza jest często używane zamiast schizofrenia, której rozpoznanie w tak wczesnym wieku jest wyzwaniem dla lekarzy i psychoterapeutów, a dla pacjenta i jego rodziny dramatem. Psychoterapia osób, u których wystąpiła schizofrenia o wczesnym początku (EOS) powinna być dostosowana do fazy choroby, efektów leczenia farmakologicznego oraz współwystępujących zaburzeń. Cel, do którego należy dążyć to redukcja objawów oraz zmniejszenie ryzyka nawrotów, a także poprawa jakości życia i wpływ na funkcjonowanie społeczne. W postępowaniu mającym wpływ na funkcjonowanie społeczne kładzie się nacisk na psychoedukacje rodziców i rodzin oraz samych pacjentów, a także działania mające pomóc w reintegracji pacjentów w szkole i w środowisku. Do najczęściej wymienianych w literaturze rodzajów terapii należy indywidualna psychoterapia, terapia poznawczo-behawioralna (CBT), terapia wpływająca na poprawę możliwości poznawcze (CET), trening umiejętności społecznych, różne formy terapii rodzinnej, grupy wsparcia. Wieloośrodkowe badania RTC wykazały największą efektywność zintegrowanych oddziaływań psychologicznych, które obejmowały CBT, grupowy trening umiejętności społecznych, terapię wpływającą na poprawę możliwości poznawczych oraz wielorodzinne oddziaływania psychoedukacyjne. Najlepszą metodą pomocy dla dzieci i młodzieży z rozpoznaniem schizofrenii byłoby zapewnienie indywidualnego planu terapeutycznego dostosowanego do charakteru zaburzeń. Lidia Popek
Zaburzenia psychotyczne: Wiemy wszystko czy nie wiemy nic?/VII Sesja tematyczna VII II Klinika Psychiatryczna, Warszawski Uniwersytet Medyczny Kontinuum psychozy i procesy związane ze stanem ryzyka Badania epidemiologiczne wskazują na występowanie objawów psychotycznych oraz doświadczeń podobnych do objawów psychotycznych (ang. Psychotic-like experiences) u osób z populacji ogólnej oraz osób w stanach klinicznego ryzyka rozwoju psychozy. Obserwacje te przyczyniły się do lepszego rozumienia kontinuum doświadczeń psychotycznych oraz ich mechanizmów zarówno w populacji ogólnej, jak i klinicznej, dając narzędzie do tworzenia programów wczesnej detekcji i interwencji. Jak wskazują badania, wczesna detekcja stanów podwyższonego ryzyka rozwoju psychozy wymaga nie tylko screeningu doświadczeń psychotycznych, ale również oceny czynników (mechanizmów), które zwiększają prawdopodobieństwo ich progresji.
Doświadczenia podobne do objawów psychotycznych relatywnie często występują u dzieci, młodzieży oraz wśród młodych dorosłych z populacji ogólnej. Najczęściej mają one przemijający charakter, jednak u niektórych osób obserwuje się ich progresję w kierunku rozwoju ryzykownych stanów psychicznych rozwoju psychozy (i innych zaburzeń). W tym kontekście pojawia się istotne pytanie o mechanizmy, które mogą sprzyjać nasileniu doświadczeń podobnych do objawów psychotycznych. Badania wskazują na istotne znaczenie czynników społecznych (np. migracja), psychologicznych (np. zniekształcenia poznawcze, czynniki osobowościowe) i neurobiologicznych (np. dysregulacja układu dopaminergicznego).
Celem wystąpienia jest przedstawienie najważniejszych mechanizmów doświadczeń leżących na kontinuum objawów psychotycznych z uwzględnieniem ich znaczenia dla wczesnej detekcji stanów ryzyka. Omówione zostanie integracyjne ujęcie dynamicznej interakcji czynników społecznych, psychologicznych oraz neurobiologicznych kształtujących wczesne stany ryzyka rozwoju zaburzeń psychotycznych.
Łukasz Gawęda
Zaburzenia psychotyczne: Wiemy wszystko czy nie wiemy nic?/VII Sesja tematyczna VII Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawi Powiązania pomiędzy zaburzeniami spektrum autyzmu z psychozą Rozumienie autyzmu znacząco zmieniło się od czasu pierwszych opisów tego zaburzenia. Jako jeden z przykładów błędnej interpretacji często podaje się traktowanie autyzmu dziecięcego jako formy schizofrenii, co miało miejsce w początkowych edycjach klasyfikacji DSM. Choć w praktyce klinicznej różnicowanie pomiędzy zaburzeniami spektrum autyzmu i zaburzeniami spektrum schizofrenii w typowych przypadkach nie jest trudne, zagadnienie to jest bardziej złożone.
Zarówno autyzm, jak i schizofrenię zaliczamy do zaburzeń neurorozwojowych, choć w nieco innym tego słowa znaczeniu. Wiemy, że u osób, które w późniejszym okresie chorują na schizofrenię, w dzieciństwie są obserwowane cechy całościowych zaburzeń rozwoju. Według niektórych badań rozpowszechnienie zaburzeń psychotycznych jest wyższe wśród osób z całościowymi zaburzeniami rozwoju niż w populacji ogólnej. Co więcej, jeżeli w zaburzeniach spektrum autyzmu decydujemy się na farmakoterapię, zwykle stosujemy te same leki co w schizofrenii – neuroleptyki.
Piąta edycja klasyfikacji DSM zmieniła również rozumienie katatonii. Tradycyjnie zespół katatoniczny wiązany był ze schizofrenią katatoniczną. W DSM-5 uważa się, że katatonia może stanowić samodzielne rozpoznanie, może także wystąpić w przebiegu innych schorzeń – w tym całościowych zaburzeń rozwoju. Według niektórych badaczy – między innymi Lorny Wing – występowanie objawów katatonii u osób z całościowymi zaburzeniami rozwoju może dotyczyć nawet kilkunastu procent chorych.
W niniejszej pracy nie mamy ambicji odpowiedzenia na pytania, które na razie pozostają bez odpowiedzi. Zagadnienie powiązań pomiędzy zaburzeniami spektrum autyzmu i zaburzeniami psychotycznymi wymaga dalszych badań.
Barbara Remberk
Zaburzenia psychotyczne: Wiemy wszystko czy nie wiemy nic?/VII Sesja tematyczna VII Katedra i Zakład Genetyki Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, ul. Marcinkowskiego 1, 50-368 Wrocław Czy genetyka może pomóc w predykcji rozwoju psychozy u osób z grupy ryzyka? Zaburzenia psychotyczne charakteryzują się wieloczynnikową etiologią a ich rozpowszechnienie szacuje się na 3% populacji ogólnej. Obecnie uważa się, że u podstaw rozwoju psychoz leżą skomplikowane interakcje pomiędzy czynnikami genetycznymi a środowiskowymi. Szacuje się, że dziedziczność schizofrenii i zaburzenia dwubiegunowego w badaniach bliźniąt może sięgać nawet 80%. W ostatnich latach prowadzi się szereg badań dotyczących próby predykcji rozwoju psychozy u osób z rozpoznaniem tzw. ryzykownego stanu psychicznego (ang. At-Risk Mental State, ARMS), uwzględniając wyniki badań w skali genomowej lub w oparciu o analizę genów kandydujących. Uważa się również, iż osoby z rozpoznaniem ARMS na podstawie obciążenia rodzinnego zaburzeniami psychotycznymi i obniżeniem poziomu ogólnego funkcjonowania stanowią odrębną grupę kliniczną. Badania nad predykcją rozwoju psychozy oparte o analizę dużych danych wydają się mieć również duże znaczenie w zrozumieniu heterogenności klinicznej konstruktu ARMS. Celem wykładu jest przybliżenie najważniejszych wyników badań w tym obszarze oraz omówienie ich głównych ograniczeń wraz z próbą dyskusji nad zagadnieniami etycznymi dotyczącymi praktycznego ich wykorzystania. Błażej Misiak
Zaburzenia psychotyczne: Wiemy wszystko czy nie wiemy nic?/VII Sesja tematyczna VII OK. Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i Młodzieży SU w Krakowie Czy omam to zawsze omam? Dylematy w diagnozie objawów psychotycznych w okresie rozwojowym Diagnostyczne trudności w opisie objawów psychopatologicznych u adolescentów. Dyskusja wokół “objawów psychotycznych” u adolescentów z rozpoznaniem pomiędzy nienormatywnym kryzysem adolescencji a zaburzonym rozwojem osobowiści. Znaczenie sformułowania diagnozy dla leczenia i rozwoju. Kinga Widelska Karolina Grządziel
Próba samobójcza nastolatka – co dalej?/VIII Sesja tematyczna VIII Zakład Toksykologii Klinicznej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Sekcja Toksykologii Klinicznej PTL Ostre samobójcze zatrucia dzieci i młodzieży w Polsce Wstęp: Ostre intoksykacje stanowią poważny problem medyczny, społeczny i ekonomiczny na całym świecie. W Polsce nie prezentowano dotychczas przekrojowych badań obejmujących całą populację naszego kraju. Dostępne w polskiej literaturze medycznej dane obejmowały w głównej mierze przypadki kazuistyczne, a także dane uzyskane z Regionalnych Ośrodków Toksykologii Klinicznej, które hospitalizują ok. 25% najcięższych przypadków zatruć.
Metody: Analizie poddano przypadki przyjęć z powodu ostrych zatruć zgłoszone przez wszystkie szpitale w Polsce do NFZ w okresie od 2009 do 2011 r. Rozpoznania były kodowane wg klasyfikacji ICD-10. Z bazy danych wyselekcjonowano wszystkie osoby z głównym rozpoznaniem z zakresu T36-T65.
Wyniki: W badanym okresie zgłoszono łącznie 254 425 przyjęć z powodu ostrych intoksykacji, 85 398 w 2009, 85 230 w 2010 i 83 797 w 2011 r. Najczęstszą przyczyną przyjęć były zatrucia etanolem (N=121 874; 47,9%), tlenkiem węgla (N=17 179; 6.8%) i benzodiazepinami (N=10 340; 4,1%). Zatrucia etanolem były zdecydowanie częstsze wśród mężczyzn (63.2% vs 25.5%; p<0,01), natomiast zatrucia lekami wśród kobiet (51% vs 20,9%; p<0,01). Epidemiologia zatruć w grupie osób w wieku do 18 r.ż. okazała się odmienna niż wśród pacjentów dorosłych. Najczęstszymi przyczynami w tej subpopulacji osób były: etanol (N 11 588; 23,2%) i tlenek węgla (N=5 589; 11,2 %). Najczęstsze rozpoznania w grupach wiekowych 0-10 oraz 11-18 przedstawiono w tabeli.
Kod ICD-10 0-10
(% kolumny) 11-18
(% kolumny) p Ogółem
T51.0 Etanol 442
(2,3%) 7 814
(25,6%) <0,01 8 256
(16,6%)
T51.9 Alkohol nieokreślony lub T51 (niepełny kod) 325
(1,7%) 3 007
(9,8%) <0,01 3 332
(6,7%)
T58 Tlenek węgla 2 807
(14,5%) 2 782
(9,1%) <0,01 5 589
(11,2%)
T50.9 Inne i nieokreślone leki i substancje biologiczne 908
(4,7%) 1 073
(3,5%) <0,01 1 981
(3,9%)
T63.4 Jad innych stawonogów 1 091
(5,6%) 478
(1,6%) <0,01 1 569
(3,2%)
T39.3 Inne niesterydowe leki przeciwzapalne 526
(2,7%) 880
(2,9%) 0,301 1 406
(2,8%)
T42.4 Benzodiazepiny 463
(2,4%) 910
(3,0%) <0,01 1 373
(2,8%)
T48.3 Leki przeciwkaszlowe (m.in. dekstrometorfan) 61
(0,3%) 877
(2,9%) <0,01 938
(1,9%)
T42.6 Inne leki przeciwpadaczkowe, uspokajające i nasenne 204
(1,1%) 662
(2,2%) <0,01 867
(1,7%)
T55 Mydła, detergenty 575
(3,0%) 48
(0,2%) <0,01 623
(1,2%)
T39.1 Pochodne 4-aminofenolu (paracetamol) 75
(0,4%) 536
(1,8%) <0,01 611
(1,2%)
T60 Pestycydy 513
(2,7%) 65
(0,2%) <0,01 578
(1,2%)
Wszystkie zatrucia (T36-T65) 19 316
(100%) 30 550
(100%) – 49 866
(100%)

Wnioski: Dane pozyskane z bazy danych płatnika nie pozwalają na określenie motywacji zatrucia (samobójcze, przypadkowe, rekreacyjne).
Na podstawie analizy rozpoznań można jednak wnioskować, że w grupie wiekowej 0-10 dominowały intoksykacje przypadkowe (tlenek węgla, jad stawonogów, pestycydy, detergenty) natomiast w grupie osób w wieku od 11 do 18 lat zatrucia rekreacyjne oraz zamierzone (etanol, leki przeciwkaszlowe, paracetamol).
Częstość zatruć etanolem (wszystkie kody z zakresu T51) w grupie wiekowej od 11 do 18 lat była zdecydowanie niższa niż wśród chorych dorosłych. Pomimo tego ich odsetek sięgał powyżej 30% przypadków
Stosunkowo duża liczba intoksykacji lekami przeciwkaszlowymi wynikała najprawdopodobniej z powodu rekreacyjnego nadużywania dekstrometrorfanu.
Częstość zatruć paracetamolem w grupie wiekowej od 11 do 18 wynosiła 1,8%, i była zdecydowanie wyższa niż wśród osób dorosłych (< 1%)

Jacek Sein Anand
Próba samobójcza nastolatka – co dalej?/VIII Sesja tematyczna VIII Klinika Psychiatrii Młodzieżowej I Katedry Psychiatrii UM w Łodzi. Standard postępowania po próbie samobójczej nastolatka w oddziale psychiatrycznym i PZP Mimo postępu w medycynie są jeszcze kraje na świecie (20 wg WHO 2016), w których osoby po próbach samobójczych są skazywane nawet na karę więzienia (zgodnie  z prawem islamskim). Od lat 50tych ub. wieku odnotowywany jest stały rozwój oddziaływań w zakresie prewencji samobójstw, w ramach których próby samobójcze są obecnie klasyfikowane jako objaw epizodu depresji albo odrębna kategoria diagnostyczna (samouszkodzenia w ICD 10 i samobójcze zaburzenia zachowania w DSM 5). Ponieważ próby samobójcze stanowią główny, niezależny czynnik ryzyka samobójstwa dokonanego (Raport WHO 2014) plany diagnostyczno-terapeutyczne w przypadku nastolatka po próbie samobójczej (PS) powinny skupiać się przede wszystkim na jego bezpieczeństwie, do czasu redukcji ryzyka. W 2001 roku Am. Akademia Psychiatrii Dzieci i Młodzieży (AACAP) opublikowała zasady postępowania z pacjentem po PS, wyodrębniając wśród nich – standardowe (na podstawie wyników badań z randomizacją i grupą kontrolną – RCT), zalecane (jako wynik konsensusu klinicznego) oraz opcjonalne (m.in. kontrakt na bezpieczeństwo). Po upływie ponad 15 lat nadal trudno oceniać efektywność konkretnych metod terapeutycznych z powodu złożonego procesu monitorowania prób samobójczych w placówkach psychiatrycznych (Arensman 2017). Przegląd systematyczny dotyczący psychospołecznych interwencji w przypadkach osób po PS  wskazuje na istotną skuteczność średnio 10 sesji terapii poznawczo – behawioralnej (Hawton i in. 2016). Dla pacjentów po wielokrotnych próbach samobójczych rekomendowana jest terapia dialektyczno-behawioralna. Problemem we wdrażaniu na poziomie krajowym standardów  w leczeniu nastolatków po PS są wysokie koszty i brak wyszkolonych profesjonalistów (Fleischmann i in. 2016). Dla suicydologów praktyków (Jobes 2016), prowadzących nastolatków po PS  nie ma wątpliwości, że przyjęte standardy terapii młodzieży z ryzykiem samobójczym, oparte na badaniach RTC, to nie tylko dążenie do maksymalnego bezpieczeństwa  pacjenta, ale także zapewnienie  ochrony prawnej terapeutom. Agnieszka Gmitrowicz
Próba samobójcza nastolatka – co dalej?/VIII Sesja tematyczna VIII Szpital Blekinge, Karlshamn, Szwecja Postwencja po samobójstwie nastolatka Po samobójczej śmierci nastolatka oprócz intensywnych emocji smutku, złości, bólu, poczucia winy i wstydu, pojawia się często obawa o to, aby nie pociągnęła ona za sobą kolejnych niepotrzebnych śmierci. Efekt takiego naśladownictwa zwany jest efektem Wertera. W przypadku, gdy dojdzie do trzech lub więcej podobnych tragedii w krótkim okresie mówi się o klasterze suicydalnym (ang. suicide cluster). Jeden z najlepiej zbadanych klasterów wystąpił w małym walijskim miasteczku, Bridgend, gdzie 23 młode osoby pozbawiły się życia w okresie 2007-2008. O tragedię obwiniano wysokie bezrobocie, to, że Bridgend nie oferowało niczego nastolatkom i że chcieli oni uciec do innego życia. W mediach społecznościowych powstał „cmentarz online”, gdzie osoby zamieszczały swoje posty sympatyzujące z ofiarami samobójstwa i je w pewien sposób gloryfikujące. Media tradycyjne nazwały Bridgend „miastem śmierci”, zamieszczały zdjęcia nastolatków na okładkach i dociekały, co ich mogło skłonić do samobójstw. Stopniowo pojawiło się też apele do mediów, aby nie opisywać samobójstw i zaczęto mówić więcej o zdrowiu psychicznym. Dyrektor organizacji Samaritans, Darren Matthews, stwierdził, że kiedy jedna osoba odbiera sobie życie niejako “otwiera drzwi” innym. Mogą się one z nią identyfikować, z jej sposobem myślenia, działania i mogą uznać, że samobójstwo to sposób na radzenie sobie z problemami. To, co zmniejsza ryzyko efektu Wertera to wiedza jak sobie z tą trudną sytuacją i emocjami radzić np. poprzez wytworzenie negatywnego i nieakceptowanego społecznie odbioru/skojarzenia dotyczącego czynu i/lub jego konsekwencji oraz pozytywnych skojarzeń dotyczących radzenia sobie z problemami i łatwo dostępnej pomocy. Prezentacja będzie dotyczyła standardów postępowania w tej szczególnej sytuacji żałoby. Anna Baran
Próba samobójcza nastolatka – co dalej?/VIII Sesja tematyczna VIII Klinika Psychiatrii Młodzieżowej I Katedry Psychiatrii UM w Łodzi Kiedy “zaczyna się” proces samobójczy? Im młodsze dziecko tym bardziej wstrząsająca, ale i niemożliwa wydaje się być śmierć samobójcza. Ma to swoje źródła po części w kulturowych, religijnych i obyczajowych aspektach postrzegania dzieciństwa jedynie jako okresu beztroski, szczęścia i zabawy.
Istnieje też przekonanie, że dzieci nie mogą podejmować prób samobójczych z racji braku zrozumienia samego zjawiska śmierci. By móc mówić o zamachu samobójczym aspekt świadomej intencjonalności jest niezbędny. Zrozumienie śmierci obejmuje różne wymiary, od zrozumienia jej nieodwracalności, powszechności przez przyczynowość po świadomość własnej śmiertelności. Autorzy badań w tym zakresie są zgodni, że dzieci przed 3 r.ż. nie rozumieją pojęcia śmierci i się jej nie boją. Stopniowo wraz z rozwojem poznawczym i emocjonalnym nabywają wglądu w jej nieodwracalność a następnie powszechność oraz pojawia się lęk przed śmiercią. Mimo, że koło 9r.ż. pojęcie śmierci jest możliwe do zrozumienia w sposób dojrzały dla dziecka to reakcje emocjonalne nadal pozostają infantylne.
Kiedy w związku z tym dziecięce działania zagrażające ich życiu mogą być już postrzegane w zakresie procesu samobójczego? Czy i w jaki sposób różni się ten proces u młodszych dzieci w porównaniu z nastolatkami? Jak często dochodzi do zamachów samobójczych u najmłodszych? Jakie znamy czynniki ryzyka i protekcyjne?
Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w prezentacji, próbując jednocześnie wskazać kierunki budowania działań zapobiegającym samobójstwom u najmłodszych.
Iwona Makowska
Sesja tematyczna przy współpracy z Miejskim Centrum Profilaktyki Uzależnień w Krakowie: Uzależnienia w okresie rozwojowym. Sesja tematyczna X Miejskie Centrum Profilaktyki Uzależnień w Krakowie Leczenie uzależnień u dzieci i młodzieży z perspektywy psychiatry Paweł Gałek
Sesja tematyczna przy współpracy z Miejskim Centrum Profilaktyki Uzależnień w Krakowie: Uzależnienia w okresie rozwojowym. Sesja tematyczna X OK. Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i Młodzieży SU w Krakowie Doświadczenia kliniczne w pracy z dziećmi i młodzieżą z problemami uzależnień Celem wystąpienia jest przedstawienie spojrzenia na problem uzależnień w wieku rozwojowym w oparciu o doświadczenia kliniczne zespołu Poradni Leczenia Uzależnień Dzieci i Młodzieży Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.
Bliskie nam jest podejście do rozumienia uzależnienia jako objawu rozwijającego się na podłożu szerszej problematyki rozwojowej i psychopatologii adolescenta.
Z jednej strony doświadczenia kliniczne wskazują, że uzależnienie jako zjawisko dotykające młodzieży nigdy nie występuje w sposób izolowany. Zawsze mamy do czynienia z współwystępowaniem w różnym nasileniu innych zaburzeń wywołujących psychiczny ból i utrudniających konstruktywne funkcjonowanie psychospołeczne.
Dlatego też bliskie nam jest psychodynamiczne konceptualizowanie uzależnień w kategoriach radzenia sobie z deficytami self (Kohut), deficytami w zakresie więzi (Flores), czy też z trudnymi emocjami (McDougall). W tej perspektywie uzależnienie jest formą samoleczenia (Khantzian) a relacja z substancją staje się przestrzenią pomieszczania przytłaczających stanów emocjonalnych, źródłem komfortu i ulgi.
Z drugiej strony okres adolescencji jako czas podwyższonej wrażliwości (przeobrażającego się na osi dziecko-dorosły) self, przeżywania szczególnie intensywnego naporu trudnych do wytrzymania uczuć i popędów oraz powrotu nierozwiązanych konfliktów z wcześniejszych faz rozwojowych, czyni nastolatka szczególnie podatnym na rozwój zespołu uzależnienia.
Jednocześnie pragniemy podzielić się naszymi doświadczeniami budowania w relacji terapeutycznej  takiego środowiska, które stwarza przestrzeń dla rozwoju bezpiecznej więzi, pozwala kontenerować intensywne pierwotne stany emocjonalne (protoemocje w kategoryzacji Biona) i stopniowo umożliwia refleksję nad tym, co jest poddawane rozładowywaniu w działaniu. Pozwala to w znaczący sposób zmniejszyć częstotliwość sięgania przez młodych ludzi po środki psychoaktywne (narkotyki, alkohol, dopalacze) i sprzyja rozwojowi self, co w okresie szczególnej podatności i plastyczności osobowości może sprzyjać korekcie wcześniejszych deficytów rozwojowych.
Doświadczenie włączania myślenia psychodynamicznego w leczenie uzależnienia zostanie zobrazowane przykładem klinicznym nastoletniej pacjentki uzależnionej od narkotyków.
Agnieszka Polańska
Sesja tematyczna przy współpracy z Miejskim Centrum Profilaktyki Uzależnień w Krakowie: Uzależnienia w okresie rozwojowym. Sesja tematyczna X Miejskie Centrum Profilaktyki Uzależnień w Krakowie Czy profilaktyka uzaleznień ma sens? – praktyka Miejskiego Centrum Profilaktyki Uzależnień w Krakowie Profilaktyka uzależnień to świadome działanie nastawione na jednostki lub grupy społeczne mające na celu ograniczanie rozmiarów zjawiska; używania lub nadużywania substancji psychoaktywnych, stosowania zachowań uzależniających oraz zapobieganie różnorodnym problemom z tym związanym zanim one wystąpią. Warunkiem skutecznej pracy profilaktycznej jest skoordynowanie działań we wszystkich obszarach jej funkcjonowania oraz rzetelna diagnoza. Działania profilaktyczne muszą być prowadzone przez wykwalifikowaną kadrę. Powinny być skierowane na niwelowanie istotnych w danym okresie rozowjowym człowieka czynników ryzyka tkwiących zarówno w jednostce jak i jej otoczeniu społecznym oraz na rozwijanie, wzmacnianie czynników chroniących. Najbardziej efektywne jest realizowanie profilaktyki systemowo, to znaczy obejmując wszystkie kręgi, do których uczniowie należą, z którymi się kontaktują, czyli rówieśników, nauczycieli oraz pracowników szkoły a także rodziców. Każdy z tych podsystemów ma inne możliwości, inne zadania czy też inną wiedzę. Specjaliści zewnętrzni zapraszani do szkoły, stanowią ważny element uzupełniający i mają szczególny rodzaj kontaktu z uczniami.
Miejskie Centrum Profilaktyki Uzależnień w Krakowie realizuje przede wszystkim profilaktykę na poziomie uniwersalnym. Co roku przeprowadzane jest badanie ankietowe monitorujące postawy uczniów względem substancji psychoaktywnych w korelacji ze stylem życia oraz efektami pracy profilaktycznej. Szkoły mają możliwość wyboru programów dostosowanych do potrzeb rozowjowych uczniów oraz potrzeb edukacyjnych nauczycieli i rodziców. Efektem tych działań jest nie tylko poszerzenie wiedzy i kompetencji społecznych u odbiorców, ale możliowość współpracy w sytuacjach wymagajacych interwencji specjalistycznej lub skierowania do placówki leczenia uzależnień czy zdrowia psychicznego.
Adam  Chrapisińki
Sesja tematyczna przy współpracy z Miejskim Centrum Profilaktyki Uzależnień w Krakowie: Uzależnienia w okresie rozwojowym. Sesja tematyczna X Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Możliwe czynniki ryzyka zaburzeń psychicznych wśród dzieci i młodzieży przebywającej w placówkach opiekuńczo-wychowawczych W latach 2007–2011 Pawliczuk wraz z zespołem zrealizował badanie w warszawskich placówkach socjalizacyjnych (domach dziecka). Pozwoliło ono na ustalenie rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych wśród dzieci i młodzieży umieszczonych w takich placówkach na terenie Warszawy. Jednak, aby móc przeciwdziałać rozwojowi psychopatologii wśród dzieci i młodzieży z placówek opiekuńczo-wychowawczych, istotne jest zidentyfikowanie możliwych czynników ryzyka. Celem niniejszego wystąpienia będzie przedstawienie możliwych czynników ryzyka rozwoju zaburzeń psychicznych wśród dzieci i młodzieży przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, w oparciu o przytoczone powyżej badanie oraz literaturę i raporty z badań społecznych. W trakcie wystąpienia omówione zostaną jedynie wybrane zaburzenia Witold Pawliczuk
U progu dorosłości/XI Sesja tematyczna XI 1-Zakład Biologii Rozwoju Człowieka, Instytut Antropologii, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Ul. Umultowska 89, 61-614 Poznań, tomekh@amu.edu.pl
2-Department of Child and Adolescent Psychiatry, Institute of Psychiatry, Psychology and Neuroscience, Kings College London, UK
3-Department of Pediatrics, School of Medicine, University of California, Irvine, USA
4-Department of Psychiatry and the Behavioral Sciences, Keck School of Medicine of USC
University of Southern California, USA
5-The English and Romanian Adoptees Study Team
Długotrwałe skutki deprywacji psychospołecznej w dzieciństwie: badania podłużne rozwoju fizycznego rumuńskich sierot The English and Romanian Adoptees (ERA) study to długofalowe badanie grupy dzieci, które do 3,5 roku życia przebywały w rumuńskich sierocińcach, gdzie doświadczały ekstremalnej deprywacji psychospołecznej. Dzieci te, wkrótce po upadku reżimu Ceausescu (w latach: 1990-1992), zostały adoptowane przez rodziny z Wielkiej Brytanii i objęte wieloletnim programem badań, w którym uwzględniono zarówno możliwe psychospołeczne jak i biologiczne konsekwencje wczesnodziecięcej deprywacji. Celem niniejszych analiz była ocena wpływu czasu trwania deprywacji na przebieg wzrastania aż do dorosłości. Badano trwałość niekorzystnych konsekwencji oraz i zmienność w czasie. Do oceny wzrastania, w tym parametrów skoku pokwitaniowego, wykorzystano pomiary wysokości i masy ciała w 4, 6, 11 oraz 15 roku życia oraz ostateczną wielkość ciała uzyskaną w dorosłości. Krzywe wzrastania dopasowano z zastosowaniem oprogramowania AUXAL oraz matematycznego modelu JPA2. Parametry skoku pokwitaniowego (m. in. wiek wejścia w skok oraz szczytu skoku, wielkość całkowitego przyrostu wysokości ciała w szczycie skoku pokwitaniowego) oraz częstość niedowagi, nadwagi i otyłości porównano pomiędzy dziećmi adoptowanymi  z terenu Wielkiej Brytanii oraz dziećmi adoptowanymi z rumuńskich sierocińców podzielonymi ze względu na czas deprywacji (adopcja przed 6m, między 6 i 24m i po 24m życia). Zaobserwowane różnice świadczą o znaczeniu czasu trwania deprywacji psychospołecznej jako czynnika programującego dalszy rozwój biologiczny i poddają w wątpliwość możliwość „wymazania” efektów wczesnodziecięcej deprywacji poprzez radykalną poprawę warunków rozwoju. Tomasz Hanć Tomasz Hanć1 Edmund Sonuga-Barke2 James M. Swanson3 Joey W. Trampush4 ERA Study Team5
U progu dorosłości/XI Sesja tematyczna XI Oddział Kliniczny VI Psychiatrii Młodzieży; II Klinika Psychiatrii
CM UMK Bydgoszcz / Wojewódzki Szpital Zespolony Toruń
Dorastający pacjent z ADHD – wyzwania diagnostyczne i terapeutyczne Rozpowszechnienie ADHD w populacji dziecięco-młodzieżowej szacuje się na 4 % do 8 %; spośród nich u 15% do 65%  obserwuje się ciągłość zaburzenia w wieku dorosłym, sięgając w tym okresie życia 2,5 %.  Ten wysoki wskaźnik częstości występowania (1 : 40) nie jest odzwierciedlony w rzeczywistej diagnostyce u osób dorosłych, prowadząc do niepowodzeń terapeutycznych.
Na podstawie własnych ponad 40-letnich doświadczeń  pracy z pacjentami z ADHD i analizie piśmiennictwa (wg PubMed) omówiono trudności diagnostyczne i terapeutyczne u osób z ADHD wkraczających w wiek dorosły.
Wskazuje się na odmienności symptomatologiczne ADHD w wieku dorosłym, niską świadomość społeczną znaczenia ADHD  (dotycząca nierzadko profesjonalistów) w doszukiwaniu się źródeł kłopotów życiowych i stwierdzanych dysfunkcji psychicznych osoby cierpiącej;  trudności w retrospektywnym stwierdzeniu objawów ADHD we wczesnym (przed 12 r.ż.) okresie życia. Szczególne znaczenie we właściwym rozpoznaniu ma powszechnie występująca w ADHD (narastająca od wieku wczesnodziecięcego)  współchorobowość, obejmująca przede wszystkim zaburzenia zachowania, depresyjne i lękowe, chorobę dwubiegunową, zaburzenia osobowości oraz uzależnienia od substancji psychoaktywnych; zwraca się przy tym uwagę na możliwe mechanizmy to warunkujące –  neurobiologiczne, podłoże genetyczne oraz dynamiczne procesy psychologiczne.
Właściwie przeprowadzona diagnostyka różnicowa prowadzi też do dylematów terapeutycznych przy wyborze właściwego postępowania; krytycznej analizie poddano tu zalecane algorytmy.
Mirosław Dąbkowski
U progu dorosłości/XI Sesja tematyczna XI Instytut Psychologii Wydział Filozofii Chrześcijańskiej Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Style przywiązania u rodziców i ich dorosłych dzieci Wzorce przywiązania ukształtowane we wczesnym dzieciństwie istotnie wpływają na rozwój strategii radzenia sobie ze stresem, regulację emocji i funkcjonowanie interpersonalne osoby. Z dotychczasowych badań wynika, że wpływ  środowiska na wzorce przywiązania jest największy we wczesnym dzieciństwie,  maleje w okresie późnego dzieciństwa i wczesnego dojrzewania. Jak pokazują badania Pasco Fearona i wsp. (2014) w późniejszych okresach rozwojowych coraz ważniejszą rolę zaczynają odgrywać czynniki biologiczne i ich interakcja z czynnikami środowiskowymi. W niekorzystnym wariancie może prowadzić to do petryfikacji przywiązania i powstawania istotnych zakłóceń regulacji emocji. Stawia to istotne wyzwania rodzinie oraz otoczeniu dzieci,  młodzieży i młodych dorosłych.
W naszej pracy chcieliśmy odpowiedzieć  na pytanie czy istnieje  ciągłość  pomiędzy stylami przywiązania i podstawowymi systemami emocjonalnymi rodziców i ich dorosłych dzieci oraz czy istnieje związek pomiędzy przywiązaniem rodziców, a stopniem aktywacji systemów emocjonalnych ich dzieci w dorosłości. Przebadaliśmy 92 rodziny : matki (N1=92) ojców (N2=92), dorosłe dzieci (N3=92) pod kątem przywiązania  i podstawowych systemów emocjonalnych. W badaniu przywiązania używaliśmy kwestionariusza ASQ (Attachment Style Questionatre), systemy emocjonalne badaliśmy kwestionariuszem ANPS (Affective Neurscience Personality Scales). Uzyskane dane potwierdzają silny związek poi miedzy stylem  przywiązania   rodziców, a stopniem aktywacji  systemów emocjonalnych  ich dzieci.
Cezary Żechowski Katarzyna Bączkowska Dominika Jabłońska Aneta Cieślińska Mikołaj Sobieszek
Warsztat Warsztat przedkonferencyjny Multimodal communication in a case of a traumatised/traumatising mother and her baby Tessa Barandon
Warsztat Warsztaty z kawą Stowarzyszenie Psychoterapii \”Aleje\”, Fundacja Międzynmarodowa Inicjatywa Humanitarna – Ośrodek terapii ofiar tortur \”PORT\” Zespół stresu pourazowego u małoletnich ofiar tortur. Diagnoza i postępowanie w świetle protokołu stambulskiego Miarą wartości społeczeństwa jest to jak traktuje najsłabszych.
W Łochowie pod Warszawą odbyła się znamienita konferencja „Znękany świat….”
Omawiana problematyka współczesnych zagrożeń dla społeczeństw ujawniała jak bardzo potrzebny jest powrót do podstawowych systemów wartości takich jak etyka zawodowa, odpowiedzialność,  moralność, odwaga, gotowość do obrony wartości, które wyznajemy. Pojawiające się problemy w świecie i tuż obok nas mają wielorakie źródła, jednakże zachowanie i obrona podstawowych wartości związanych z prawami człowieka w demokratycznym państwie prawa pozwala zachować równowagę między tym co złe i tym co świadczy o  godności , etyce, pozwala ochronić sumienie.
Protokół Istambulski jest swoistego rodzaju przewodnikiem wypracowanym przez społeczność międzynarodową, akceptowanym przez stowarzyszenia profesjonalistów –lekarzy, psychologów, prawników i innych.
Prezentacja nie tylko przybliży wiedzę o Protokole Istambulskim, ale też zachęci do refleksji i odpowiedzi na pytania jak rozpoznawać osoby, które doświadczały tortur? Jak postępować z takimi osobami ?
Jak odróżnić przemoc od tortur, czym są w świetle prawa tortur?
Lekarze, psycholodzy, psychoterapeuci, pielęgniarki i inne osoby pracujące w systemie opieki zdrowotnej, socjalnej, opiekuńczej są predestynowani do przypominania o zasadach etycznych, moralnych, humanistycznych w traktowaniu innego człowieka – pacjenta, człowieka krzywdzonego.
Postępowanie z ofiarami tortur lub osobami podejrzanymi o bycia ofiarami prezentuje Protokół Istambulski, który jest doskonałym narzędziem, jest wskazówką jak zachować się w trudnych sytuacjach np. świadczenia pomocy zdrowotnej osobom zatrzymanym –  nie zawsze przestępcom –ofiarom tortur, pacjentom psychiatrycznym, dzieciom w placówkach opiekuńczych i wychowawczych, uchodźcom, podopiecznym zakładów opiekuńczo – leczniczych, dzieciom w domach dziecka)
Wykorzystania zaleceń Protokołu Istambulskiego zostanie przedstawione na przykładzie trójki pacjentów; Ormianki 13 lat ( Rozpoznanie syndrom rezygnacyjny/stupor dysocjacyjny, Ukrainki 14 lat ( zaburzenia dysocjacyjne, fuga dysocjacyjna, objawy psychotyczne, Rosjanki 19l, studentki dziennikarstwa ( zespół stresu pourazowego z objawami psychotycznymi)
Jolanta Paruszkiewicz
Warsztat Warsztaty z kawą Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa Zmiany i niezmienności w farmakoterapii zaburzeń psychicznych – podsumowanie kursów ECNP 2017 i 2018. Szkoła Neuropsychofarmakologii Dzieci i Młodzieży European College of Neuropsychopharmacology (The ECNP School of Child and Adolescent Neuropsychopharmacology) to skierowane do psychiatrów dzieci i młodzieży, coroczne warsztaty, organizowane na wyspie San Servolo w Wenecji. W zajęciach udział bierze udział około 50 uczestników, głównie z krajów europejskich, najczęściej po 2-3 osoby z danego kraju. Od wielu lat gospodarzem wydarzenia jest profesor Alessandro Zuddas. Program obejmuje wykłady prowadzone przez wybitnych specjalistów a także pracę w małych grupach, gdzie uczestnicy mają możliwość omawiania przygotowanych przez siebie, trudnych diagnostycznie lub terapeutycznie przypadków. Proponowany przez nas warsztat ma na celu przybliżenie tematyki poruszanej na wykładach Szkoły Neuropsychofarmakologii w latach 2017 oraz 2018, zwrócenie uwagi na zmiany w zaleceniach leczenia oraz nowe kierunki badań. Dzięki doświadczeniu z 2 lat, możemy przedstawić Państwu nie tylko szerszy zakres materiału, ale także śledzić zmiany jakie zaszły w wytycznych w ciągu roku. Tematami omawianymi na warsztatach będą m.in. psychozy w przebiegu nadużywania substancji psychoaktywnych, profil wykorzystania leków przeciwpsychotycznych, antagonistów receptora D2, psychofarmakoterapia w zaburzeniach odżywiania, zaburzeniach snu, chorobie afektywnej dwubiegunowej, zaburzeniach ze spektrum autyzmu czy bezpieczeństwo leczenia ADHD. Zgodnie z polityką ECNP chcemy również poruszyć kwestię najnowszych trendów w nazewnictwie leków stosowanych w psychiatrii. Piotr Niwiński Anna Gralewicz Anna Zielińska Anna Herman
Warsztat Warsztaty z kawą Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży UM Poznań Łączenie psychoterapii indywidualnej i rodzinnej przez jednego terapeutę – dylematy i kontrowersje. Temat prezentuje plusy i minusy, łączenia – w określonych przypadkach – psychoterapii indywidualnej i rodzinnej przez jednego terapeutę. Obrazuję to zagadnienie w kontekście \”relacji terapeutycznej\” oraz \”ja dialogowego\”. Małgorzata Talarczyk
Warsztat Warsztaty z kawą Katedra Psychiatrii CM w Bydgoszczy, CM UMK w Toruniu Edukacja przeddyplomowa w zakresie aspektów klinicznych, etycznych i prawnych w psychiatrii dzieci i młodzieży – jak uczyć w sposób skuteczny, ciekawy, atrakcyjny? Od studenta medycyny oczekuje się, że będzie zdobywał wiedzę na temat wielu różnych przedmiotów klinicznych, poszerzał horyzonty. Co więcej – wiedzę tę w czasie kariery zawodowej wykorzysta w praktyce, będzie się dokształcał, dodając nowe wiadomości i weryfikując te już posiadane. W dzisiejszych czasach nie wystarczy wiedza tylko kliniczna, ale i właściwa postawa etyczna oparta na solidnych podstawach oraz znajomość aspektów prawnych wykonywanego zawodu. Nie należy także zapominać o umiejętności kierowania zespołem oraz umiejętności pracy w wielospecjalistycznej grupie profesjonalistów, bo taki jest wymóg pracy we współczesnej ochronie zdrowia, by zapewnić chorym i ich rodzinom wieloaspektową pomoc. Celem tego warsztatu jest pokazanie różnych metod i technik edukacyjnych pomocnych do opanowania wiedzy i umiejętności potrzebnych w procesie diagnostyki i terapii, a także w rozumieniu etycznego i prawnego kontekstu pracy w psychiatrii dzieci i młodzieży. Metody te obejmują zarówno scenariusze zajęć z osobami szkolącymi się, zasady tworzenia filmów ilustrujących objawy oraz problemy do rozwiązania (np. zasady edukacji rodzica dziecka z ADHD), opisów przypadków i opracowań do przygotowania przydatnych do szkoleń. Jakkolwiek możliwe jest organizowanie osobnych bloków tematycznych zajęć z prawa medycznego i etyki zawodowej to wydaje się najkorzystniejszą metodą wprowadzanie elementów tych dziedzin w ramach różnych dyscyplin klinicznych, w tym psychiatrii. Ułatwia to i ukonkretnia edukację. Wojciech Kosmowski
Warsztat Warsztaty z kawą 1 ZSS nr 2.0; 2 Oddział Dzienny Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Praca twórcza i terapeutyczna z młodzieżą, nad filmem „Powiew”. Inspiracje, metody, zmiany, emocje W trakcie warsztatu zamierzamy przedstawić relację i podzielić się doświadczeniami z pracy nad filmem „Powiew” nakręconym na uroczystość nadania XXXIV LO, działającemu od lat przy Klinice Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i Młodzieży imienia pani Profesor Marii Orwid. Opowiemy o różnych etapach pracy nad filmem, trudnościach, odkryciach, naszej współpracy. Opowiemy o:
• Poznawaniu wspólnie z młodzieżą postaci pani Profesor Marii Orwid.
• Poszukiwaniu idei i wartości przyświecającej jej pracy.
• Tworzeniu scenariusza, podziale ról, próbach improwizacji teatralnej.
• Pracy nad scenariuszem, muzyką, scenografią.
• Warsztatach tanecznych, poszukiwaniu ruchu, gestu psychologicznego.
• Całemu przedsięwzięciu towarzyszyło obserwowanie zmian, trudności, kryzysów, odkrywanie ukrytych talentów naszych uczniów i pacjentów.
• Symbolicznych wymiarach pracy nad indywidualnymi i grupowymi trudnościami.
Postaramy się przybliżyć historie pacjentów oraz opowiedzieć o relacjach zachodzących pomiędzy wspólnie wykonywaną pracą twórczą a leczeniem.
Prowadzący:
Izabela Szalewska, pracuje jako wychowawca w Zespół Szkół Specjalnych nr 2 w Krakowie. Jest częścią interdyscyplinarnego zespołu Oddziału Dziennego Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, między innymi prowadzi zajęcia twórcze oparte na technikach teatralnych i improwizacji, które owocują autorskimi scenariuszami i przedstawieniami. W podobnie kreatywny i otwarty sposób prowadzi warsztaty kulinarne „Przez żołądek do serca”.
Dagmara Skubiszewska-Grecka, pedagog specjalny, psychoterapeuta. Posiada dyplom terapeuty tańcem i ruchem oraz ekspresji ruchu i symboliki ciała (Instytut Dynamiki Tańca i Ruchu w Essen) oraz doświadczenia w pracy z młodzieżą na oddziale dziennym oraz z dziećmi w wieku przedszkolnym w szpitalu wojewódzkim oraz z osobami chorującym onkologicznie i ich rodzinami w Stowarzyszeniu UNICORN.
Maciej Andrusiewicz, psycholog, psychoterapeuta w trakcie szkolenia, pracuje w Oddziale Dziennym Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży CM UJ.
Izabela Szalewska1 Dagmara Skubiszewska-Grecka Maciej Andrusiewicz
Warsztat Warsztaty z kawą Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej, Uniwersytet Warszawski Spotkanie z etnografią Rano, przy kawie przyjrzymy się kilku fragmentom etnografii, które pochodzą z prac, głównie zagranicznych, antropolożek zainteresowanych psychiatrią dzieci i młodzieży. Część z nich uwypukli kontekst społeczny, a część pozwoli nam wsłuchać się w głosy dzieci i młodzieży na temat własnych doświadczeń i wyobrażeń dotyczących zdrowia psychicznego i choroby. Wspólnie zastanowimy się co można zrobić z tą wiedzą, czy jest ona nam przydatna i jak moglibyśmy ją spożytkować. Anna  Witeska-Młynarczyk Anna  Witeska-Młynarczyk
Warsztat Warsztaty z kawą Specjalistyczna Poradnia
Psychologiczno-Pedagogiczna
Krakowski Ośrodek Terapii,
Ośrodek Psychoterapii
Rozwoju i Edukacji
w Wieliczce
Terapia przez zabawę – na przykładzie autorskiego programu terapii grupowej dzieci -”Miasteczko” Autorski program „Miasteczko” , który będę prezentować  jest propozycją dziecięcej grupy terapeutycznej  adresowanej do dzieci w wieku 7-9 lat, u których trudności w adaptacji są wiodącym problemem. Bazą programu jest terapia przez zabawę. Ściśle określona struktura programu – zbudowana jest wokół fabuły Miasta. Dzieci uczestniczące w grupie budują Miasto, nadają mu nazwę, wybierają swoją tożsamość grupową (np. zawód). Ta symboliczna forma pozwala im wcielać się w różne role i nawiązywać relacje z innymi dziećmi w innej scenerii niż dotychczas. Wybór i sposób kreacji postaci, podejmowane aktywności i korzystanie ze wskazówek, interpretacji prowadzących grupę, stanowią istotny element diagnostyczny programu.  Zastosowana tu terapia poprzez zabawę umożliwia min. zmianę aktywności dziecka i testowanie nowych sposobów zachowania.
Mimo stałości struktury każde spotkanie stanowi niepowtarzalną całość, zmienianą według fantazji i wyobrażeń dzieci. Terapeuci prowadzący grupę zachęcają do podejmowania nowych dla dziecka ról, eksperymentowania z nowymi zachowaniami, spostrzeganymi jako rozwojowe dla niego (np. pomagające „opracować” lęk, utrzymać samokontrolę itp.). Spotkania grupy terapeutycznej trwają około 9 miesięcy.
Beata Kicińska
Warsztat Warsztat II 1 Iwona Kozłowska-Piwowarczyk – superwizor psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, wieloletnia dyrektorka specjalistycznej poradni psychologiczno-pedagogicznej Krakowski Ośrodek Terapii, przewodnicząca Sekcji Psychoterapii PTP, dyrektorka niepublicznej placówki doskonalenia nauczycieli Ośrodek Psychoterapii Systemowej
2 Ewa Domagalska-Kurdziel – superwizor psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, wieloletnia dyrektorka szkoły prowadzonej przy Klinice Psychiatrii Collegium Medicum UJ
Psychoterapia w szkole, szkoła w psychoterapii. Czy możliwa i potrzebna jest psychoterapia w systemie oświaty? Czy jest to obszar zarezerwowany wyłącznie dla służby zdrowia?
Dla autorek warsztatu pytania właściwie retoryczne. Doświadczenia i refleksje dyrektora prowadzącego szkołę przy Klinice Psychiatrii  Dzieci i Młodzieży, dzięki której młodzież w głębokich kryzysach adolescencyjnych miała szansę na kontynuowanie nauki równolegle do procesu wracania do równowagi psychicznej wskazują na to, że taka współpraca miedzy systemem oświaty a służbą zdrowia jest niezbędna chociaż wcale nie prosta i oczywista.
Doświadczenie 20- letniej pracy drugiej współautorki warsztatu w prowadzeniu psychoterapii w specjalistycznej poradni psychologiczno-pedagogicznej wskazuje, że bezcenną metodą  pomocy w kryzysach wieku rozwojowego jest połącznie psychoterapii indywidualnej dzieci i młodzieży z terapią całej rodziny. Prowadzenie psychoterapii poza systemem służby zdrowia a jednocześnie przy ścisłej współpracy z psychiatrią dzieci i młodzieży stanowi głęboką profilaktykę zaburzeń psychicznych i objawów prodromalnych w wieku rozwojowym.
Sekcja Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychologicznego w roku 2017 i 2018 zorganizowała dwie konferencje dla pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych zajmujących się psychoterapią. Temat jest otwarty i żywy. W lipcu 2018 obyło się spotkanie przedstawicieli Ministerstwa Edukacji Narodowej i Ministerstwa Zdrowia w tej sprawie.
Autorki warsztatu zapraszają osoby zainteresowane usprawnieniem współpracy pomiędzy systemem oświaty a systemem służby zdrowia do udziału w dyskusji, której celem jest wypracowanie konstruktywnych rozwiązań służących współpracy między tymi dwoma systemami dla dobra zdrowia psychicznego dzieci, młodzieży i rodzin w kryzysie. Mamy nadzieję na „burzę mózgów” i nowe pomysły i inspiracje.
Iwona Kozłowska-Piwowarczyk1 Ewa Domagalska-Kurdziel2
warsztat Warsztat II KIP Dzieciństwo i młodość w późnym średniowieczu. Kategorie rozwoju człowieka na podstawie encyklopedycznego traktatu Bartłomieja Anglika De natura rerum (XIII w.) Standardowa ilustracja, która towarzyszy VI księdze De Natura rerum Bartłomieja Anglika poświęconej człowiekowi, ukazuje siedem osób w różnym wieku. Oprócz postaci starca i dojrzałego mężczyzny, miniatura przedstawia niemowlę w kołysce, dziecko uczące się chodzić (1-2 r. ż.), skaczące na koniku (2-7 r. ż), w stroju ucznia (7-14 r. ż.), w końcu młodzieńca z przypasanym mieczem (14-21 r. ż). Obraz ten pokazuje, że w późnym średniowieczu poświęcano okresowi rozwojowemu sporą uwagę. Współczesnego terapeutę może zainteresować to, na jakiej podstawie porządkowano poszczególne okresy życia w czasach przednowożytnych. Trzeba podkreślić, że podobnie jak dziś próbowano znaleźć racjonalne uzasadnienie dla ustalenia granic wiekowych.
W warsztacie zostaną wykorzystane materiały źródłowe z XIII, XIV i XV wieku. Poza zapoznaniem uczestników z materiałem historycznym przewidziana jest dyskusja na temat samej potrzeby ustalania granic wiekowych w rozwoju człowieka oraz ich wpływu na praktykę kliniczną
Rafał Perkowski
warsztat Warsztat II Ambulatorium Terapii Rodzin, Oddział Kliniczny Kliniki Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i Młodzieży Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie Anoreksja psychiczna – zmiany w sposobie rozumienia choroby oraz prowadzenia terapii rodzinnej i indywidualnej w warunkach ambulatoryjnych W Ambulatorium Terapii Rodzin od 1989 r. prowadzona jest terapia rodzin w sytuacji wystąpienia u nastoletniego dziecka anoreksji psychicznej. Kilka lat później zaczęły się również zgłaszać rodziny z problemem bulimii psychicznej. Zdecydowaną większość pacjentów z tymi rozpoznaniami stanowiły dziewczęta. Początkowo były to pojedyncze przypadki, a z biegiem czasu ich liczba zwiększała się, a wiek, w którym dochodziło do zachorowania się zmniejszał. Oprócz terapii rodzin prowadzona też jest terapia indywidualna. Model pracy terapeutycznej z rodzinami z biegiem czasu ulegał modyfikacji – od klasycznej terapii strategicznej do konstrukcjonizmu i terapii narracyjnej.
Podczas warsztatu będą przedstawione zmiany w rozumieniu anoreksji psychicznej z wykorzystaniem konkretnych przykładów z terapii. Omówione zostaną stosowane wcześniej i obecnie metody pracy terapeutycznej i techniki służące redukcji objawów oraz pozytywnym zmianom w relacjach rodzinnych. Rozważana będzie rola terapeuty rodzinnego i indywidualnego, zakres jego odpowiedzialności oraz podejmowanie przez niego współpracy z innymi specjalistami.
Małgorzta Wolska
warsztat Warsztat II Dom terapii. Leczenie dzieci i młodzieży wychodzi poza szpitale. Realności i dylematy psychiatrii środowiskowej Warsztat jest zaproszeniem do refleksji nad możliwościami i ograniczeniami terapii rodzinnej w miejscu zamieszkania na Podhalu. Kościelisko jest pierwszą gminą tatrzańską, która przy okazji otwarcia Placówki Wsparcia Dziennego dla Dzieci i Młodzieży, umożliwiła dzieciom i ich rodzinom bezpłatną możliwość korzystania z serwisu terapeutycznego obejmującego m.in. terapię rodzinną. Jesteśmy osobami, które z ramienia Fundacji DOM TERAPII koordynują część psychoterapeutyczną projektu i wspólnie z kolegami z Fundacji realizują osobiście działania terapeutyczne “w terenie”.
Przy pomocy przykładów z praktyki, chcemy zaprosić Państwa do namysłu nad specyfiką rodzinnej terapii systemowej, realizowanej w miejscu zamieszkania rodzin. Każdorazowo w pracy z pacjentem uczymy się jego języka, szukamy znaczeń poszczególnych słów itd. Wyraźnie rysuje się w naszej pracy znaczenie kontekstu kulturowo – społecznego Górali, ich przywiązania do wartości, podziału ról w rodzinie, uwzględniania przekazów transgeneracyjnych, zrozumiałego choć równocześnie dość nasilonego oporu do rozmowy o sprawach osobistych “z kimś obcym”.
Nie bez znaczenia wydaje się fakt, iż w ostatnich latach znacząco wzrosła aktywność służb pomocowych w regionie – pracowników socjalnych, asystentów rodziny, kuratorów, pedagogów i innych. Stawia to przed psychoterapeutami oczywiste zadanie jakim jest konieczność zróżnicowania się od tych profesjonalistów, z jednoczesną koniecznością współpracy z nimi, zwłaszcza w przypadku rodzin wieloproblemowych ze stosunkowo niską motywacją do terapii.
Michał Czerski Katarzyna Ślęzak
warsztat Warsztat II Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychodynamicznej Interpretacja i mentalizacja. Refleksje na temat techniki terapii pacjentów z różnie zaburzonymi strukturami osobowości. Celem warsztatu jest zestawienie dwóch uzupełniających się psychodynamicznych stylów pracy w psychoterapii pacjentów z różnymi zaburzeniami osobowości i na różnych etapach rozwoju. Na wstępie zostaną przybliżone podstawowe założenia podejścia metalizacyjnego (MBT) oraz innych podejść psychodynamicznych, kładących nacisk na interpretację jako najważniejsze narzędzie zmiany w psychoterapii, ze szczególnym uwzględnieniem terapii skoncentrowanej na przeniesieniu (TFP). Następnie uczestnicy zostaną poproszeni o analizę przygotowanych fragmentów zapisów sesji pod kątem techniki pracy i proponowanie własnych interwencji. Paweł Glita
warsztat Warsztat II Seksualność i religijność wieku rozwojowego Seksualność w okresie rozwojowym podlega dynamicznemu rozwojowi. Na różnych etapach życia dziecka i nastolatka czy nastolatki konfrontuje się on/ona z kolejnymi doświadczeniami – poznawania swojego ciała, odkrywania różnić między płciami i przyjemności jakiej dostarcza ciało, pojawienia się popędowości, pojawienia się pragnień bliskości z osobami tej samej i/lub innej płci czy pytaniami dotyczącymi własnej tożsamości w tym i tożsamości seksualnej. Zarówno dzieci i nastolatkowie/nastolatki jak też ich rodzice kwestie związane z rozwojem seksualnym często odnoszą do religijności, co powoduje, że w terapeutycznych rozmowach może pojawić się problem integracji różnych aspektów seksualności z systemem wartości. Podczas warsztatu będziemy chcieli podzielić się własnymi doświadczeniami z pracy z dziećmi i młodzieżą z problemami seksualnymi oraz ich rodzicami, a także porozmawiać z uczestnikami o ich doświadczeniach stawiania granicy między psychoterapią a rozmowami odnoszącymi się do systemu wartości. Zaproponujemy podjęcie między innymi następujących wątków: masturbacja, nieheteroseksualność czy transpłciowość. Jacek Prusak Grzegorz Iniewicz
warsztat Warsztat II OK. Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i Młodzieży SU w Krakowie Zaburzenia karmienia we wczesnej relacji matka-dziecko, rozumienie i psychoterapia Podczas warsztatów przedstawimy
podstawy teoretycznego ujęcia problematyki zakłóceń karmienia we wczesnych relacjach niemowlę- opiekun, z perspektywy teorii pschoanalitycznych w jej współczesnym ujęciu. Zwrócimy szczególna uwagę na kwestię zdolności matki do utrzymania w umyśle przeżyć niemowlęcia. W drugiej części warsztatu zaprezentowany zostanie fragment pracy klinicznej, prowadzonej w ramach Zespołu Psychoterapii Więzi Rodzic Niemowlę Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. Przedstawiony materiał zobrazuje zagadnienie odmowy przyjmowania pokarmów przez niemowlę, związane z nieświadomymi, traumatycznymi treściami, jakie wraz z pokarmem przekazywała jego matka. Rozważymy możliwe rozumienie materiału wnoszonego na sesje oraz będziemy konstruować interwencje wobec matki i niemowlęcia uczestniczących w psychoterapii diady
Karolina Sikora Kamila Wierba-Rak Gabriela Juszczyk
warsztat Warsztat II Katedra Psychiatrii CM w Bydgoszczy, CM UMK w Toruniu Nowe rzeczy czy nowe słowa – ewolucja diagnoz w psychiatrii dzieci i młodzieży podczas minionych 30 lat W ciągu ostatnich 30 lat kilkakrotnie zmieniały się klasyfikacje zaburzeń psychicznych. Amerykańskie przeszły w tym czasie ewolucję od DSM-III, poprzez DSM-IV, DSM-IVTR do DSM-V, a międzynarodowa od ICD-9 do ICD-10, przy czym ta ostatnia doczekała się w kilku krajach wersji narodowych (np. w Niemczech ICD-10GM). Obecnie prowadzone są zaawansowane prace nad ICD-11. Celem referatu jest wskazanie drogi ewolucji diagnoz na przestrzeni tego okresu w wymienionych wyżej klasyfikacjach. Istotnym zagadnieniem dla klinicystów jest także przekładanie diagnoz stawianych poprzednio na język nowego systemu. Wymaga to nie tylko stosowania mechanicznych metod tłumaczenia kodów, ale umiejętności trafnego stosowania zasad stawiania diagnoz, a przede wszystkim – znajomości obrazu klinicznego zaburzeń psychicznych występujących u pacjenta. Daje się zauważyć także zjawisko polegające na zmienianiu mianownictwa podczas obowiązywania aktualnego systemu klasyfikacji. Wynika to na przykład z przekonania części środowiska na temat pejoratywności niektórych diagnoz czy z przejmowania terminów proponowanych przez profesjonalistów innych dziedzin wiedzy np. nauk społecznych. W celu przezwyciężenia tych trudności, a także dla opracowania stabilnej w czasie, jednoznacznej i łatwej w użyciu nowej wersji klasyfikacji ICD wskazana byłaby szersza refleksja podjęta nie tylko przez przedstawicieli nauk medycznych czy społecznych, ale i filologów oraz logików. Osobnym zagadnieniem jest celowość ewentualnego zaproponowania polskiej wersji klasyfikacji ICD-11. Wojciech Kosmowski Wojciech Kosmowski
Sesja posterowa Sesja posterowa WUM Ocena częstości występowania ukrytego zakażenia prątkiem gruźlicy u dzieci leczonych w Klinice Psychiatrii Wieku Rozwojowego oceniana testem Quantiferon TB Gold Ocena częstości występowania ukrytego zakażenia prątkiem gruźlicy u dzieci leczonych w Klinice Psychiatrii Wieku Rozwojowego oceniana testem Quantiferon TB Gold Urszula Szymańska Agnieszka Zimińska
Sesja posterowa Sesja posterowa Podkarpackie Centrum Diagnozy i Leczenia Zaburzeń Ze Spektrum Autyzmu oraz Psychiatrii Dzieci i Młodzieży SP Zoz nr 1 w Rzeszowie , Rzeszowskie Stowarzyszenie SOLIS Radius, Narzędzie BOSCC- Standardy diagnozy i terapii osób z ASD – do czego dążymy w Polsce?? Analizując obowiązujące standardy diagnozy osób ze spektrum autyzmu tzw. złoty standard należy zwrócić uwagę na fakt, iż brakuje ustalonych i wypracowanych standardów leczenia i terapii tych osób. Brak jest zarówno wypracowanych systemowych rozwiązań, jak również opracowanych zasad terapii. Można zauważyć brak narzędzi na rynku terapeutycznym badających i sprawdzających efekty tych oddziaływań. Jedynym wystandaryzowanym narzędziem badającym efekty terapii jest narzędzie BOSCC (Brief Observation of Social Communication Change). Center for Autism and the Developing Brain (CADB) NewYork Presbyterian Hospital/Westchester, USA. Narzędzie BOSCC stworzone jest w oparciu o elementy testu ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition) i mierzy subtelne zmiany w zachowaniach związanych z komunikacją społeczną w trakcie krótkoterminowych interwencji terapeutycznych. Większość aktualnie stosowanych narzędzi opiera się na objawach opisywanych przez rodziców lub klinicystę, co może prowadzić do powstania błędów związanych z osobą obserwatora. BOSCC jest narzędziem obserwacyjnym kodowanym przez niezależnego badacza, które mierzy subtelne zmiany w osiowych objawach ASD. Jest narzędziem wystarczająco czułym aby wychwycić nawet niewielkie zmiany w procesie terapeutycznym, a jednocześnie standardowym i elastycznym na tyle, aby można było je stosować w różnego rodzaju badaniach naukowych. Biorąc pod uwagę powyższe należy dążyć do interdyscyplinarnej, wystandaryzowanej diagnozy(ADOS 2, ADI-R, STAT TEST jak również wieloprofilowej,wystandaryzowanej oceny efektów oddziaływań terapeutycznych- BOSCC. Agata Pieniążek Marzena Pelc Dymon Agnieszka Magoń Nawrocka
Sesja posterowa Sesja posterowa Klinika Psychiatrii Młodzieżowej I Katedry Psychiatrii UM w Łodzi Zaburzenia snu w zaburzeniach ze spektrum autyzmu Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) są grupą jednych z najczęściej występujących zaburzeń neurorozwojowych o początku we wczesnym dzieciństwie. Poza osiowymi objawami ASD nierzadko stwierdza się zaburzenia towarzyszące, m.in. o obrazie zespołu hiperkinetycznego, zaburzeń odżywiania, tiki, padaczkę, zachowania agresywne czy autoagresywną a także istotnie częściej niż u osób zdrowych zaburzenia snu. Szacuje się, że problem zaburzeń rytmów okołodobowych dotyczy od 50 do 80% osób chorych, a zalicza się do nich przede wszystkim bezsenność, lęki nocne, koszmary senne, wczesne wybudzanie, wzmożoną senność w ciągu dnia. W tej grupie pacjentów obserwuje się częściej trudności w koncentracji uwagi, zaburzenia zachowania, występują problemy z kontrolą napadów padaczkowych. Badania wskazują na wieloczynnikową etiologię nieprawidłowości w architektonice snu. Wśród możliwych mechanizmów badania wykazały zaburzenia neurotransmisji, gospodarki hormonalnej – przede wszystkim melatoniny i kortyzolu, zaburzenia pracy przewodu pokarmowego, nieprawidłowe nawyki związane z utrzymaniem higieny snu. Pacjenci, u których wprowadzono terapię zaburzeń rytmów okołodobowych , obserwowano redukcję zaburzeń zachowania, agresji, autoagresji, poprawę pamięci i koncentracji. Pogłębienie wiedzy na temat etiologii, obrazu oraz rozpowszechnienia zaburzeń snu wśród dzieci i młodzieży z zaburzeniami ze spektrum autyzmu jest istotne dla projektowania odpowiednich oddziaływań prewencyjnych i terapeutycznych w tym zakresie. Katarzyna Pałka-Szafraniec Iwona Makowska Agnieszka Gmitrowicz
Sesja posterowa Sesja posterowa Klinika Psychiatrii Młodzieżowej UM w Łodzi Znaczenie ciągłości oddziaływań terapeutycznych w rehabilitacji młodzieży leczonej psychiatrycznie – studium przypadku Według danych z 2016 roku w Polsce minimum 9 % dzieci i młodzieży w związku z problemami psychicznymi wymaga profesjonalnej pomocy systemu lecznictwa psychiatrycznego. W ostatnich latach wiele uwagi poświęca się w ramach opieki nad osobami w kryzysie psychicznym zagadnieniom tzw. zintegrowanej opieki psychiatrycznej. Planowane w ramach Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego działania zakładają kompleksowość i ciągłość opieki nad osobami z zaburzeniami psychicznymi i emocjonalnymi. W przypadku pacjentów w wieku rozwojowym ta wielomodalność i wielopłaszczyznowość oddziaływań wydaje się być jeszcze bardziej istotna. Nierzadko, młoda osoba wymaga pomocy zarówna w wymiarze czysto medycznym, ale i edukacyjnym czy prawnym. Współpraca między placówkami terapeutycznymi, rodziną, szkołą czy kuratorem są niezbędne dla uzyskania kompleksowego efektu terapeutycznego. Zakres pomocy udzielanej w ramach pobytu na Oddziale Psychiatrii Młodzieżowej CSK UM w Łodzi obejmuje farmakoterapię, psychoterapię indywidualną i grupową, psychoedukację i terapię zajęciową, trening umiejętności społecznych, trening samoobsługi, zajęcia integracyjne, muzykoterapię, konsultacje rodzinne, terapię rodzinną, pomoc pedagogiczną. W ramach ciągłości oddziaływań terapeutycznych pacjenci mogą korzystać z oferty oddziałów dziennych oraz Ośrodka Pomocy Psychologicznego dla Młodzieży Poradni Terapii Rodzin Hostelu. Analizie poddano przebieg leczenia pacjenta oddziału psychiatrii młodzieżowej, który w kolejnych etapach swojego zdrowienia był objęty oddziaływaniami w ramach oddziału dziennego a następie hostelu terapeutycznego dla młodzieży. Martna Wiśniewska Alicja Ciszewska Iwona Makowska Agnieszka Gmitrowicz
Sesja posterowa Sesja posterowa Klinika Psychiatrii Młodzieżowej UM w Łodzi Różne oblicza traumy wśród adolescentów – studia przypadków. Trauma doświadczona w wieku rozwojowym jest istotnym czynnikiem ryzyka dla rozwoju zaburzeń zarówno z grupy internalistycznych, jak i eksternalistycznych. Epidemiologiczne dane wskazują na silny związek między ciężkością doświadczonej traumy a nasileniem prezentowanych objawów. Zdarzenia traumatyczne mogą obejmować i te wynikające z interpersonalnych reakcji (przemoc, nadużycie) czy nie związane z zamierzonym działaniem drugiej osoby (np. choroby, wypadki, śmierć). Wiadomo również, że doświadczenie traumy może negatywnie wpływać na rozwój poznawczy, emocjonalny i społeczny dziecka. W licznych badaniach wykazano związek między doświadczaniem fizycznej czy psychicznej przemocy przez dzieci a ich niską samooceną, zaburzonymi zachowaniami w sferze seksualnej, problemami z radzeniem sobie ze złością czy agresją a także rozwojem zachowań antyspołecznych w dorosłości. Nieletnie ofiary przemocy seksualnej i fizycznej wykazują zwiększone ryzyko rozwoju zaburzeń psychosomatycznych, lękowych, depresyjnych, dysocjacyjnych czy antyspołecznych. Nierzadko dzieci czy adolescenci zgłaszający się do psychiatry prezentują objawy różnych zespołów psychopatologicznych, które w toku diagnostyki czy dalszego leczenia okazują się być swoistą reprezentacją przeżytej traumy. W pracy przedstawione zostaną przykłady pacjentów z różnym obrazem klinicznym (m.in. objawów dysocjacyjnych, nasilonej autoagresji i objawów z kręgu psychodermatoz) o wspólnej etiologii doświadczonej traumy. Iwona Makowska Elżbieta Kisiela Dorota Korońska Martyna Wiśniewska Alicja Ciszewska Agnieszka Gmitrowicz
Sesja posterowa Sesja posterowa Zakład Psychiatrii Biologicznej i Neurofizjologii, Międzywydziałowa Katedra Fizjologii Doświadczalnej i Klinicznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, 92-215 Łódź, ul. Mazowiecka 6/8 Potencjalne możliwości zastosowania N-acetylocysteiny, prekursora glutationu, u chorych na schizofrenię, leczonych lekami przeciwpsychotycznymi – badania w modelu in vitro Niedobór glutationu odgrywa ważną rolę w procesach patologicznych układu nerwowego w schizofrenii; może prowadzić do peroksydacji błon lipidowych i uszkodzeń zakończeń dopaminergicznych. Udowodniono, że suplementacja N-acetylocysteiny (NAC) dostarcza związków niezbędnych do syntezy glutationu, obniża ilość rodników hydroksylowych oraz zwiększa stężenie tioli. Niektóre leki przeciwpsychotyczne (LPP) wykazują tendencję do działania prooksydacyjnego, nasilając stres oksydacyjny obecny w schizofrenii. Nie prowadzono badań oceniających wpływ suplementowania NAC na stężenie tioli w zależności od stosowanego LPP. Cel badania: ustalenie wpływu zastosowania NAC na stężenie tioli w warunkach inkubacji z zyprazydonem (ZYP). Metoda: Substancję aktywną ZYP (Pfizer Inc., USA) rozpuszczono do stężeń (139 ng/ml, 250 ng/ml) odpowiadających dawkom leku stosowanym do leczenia aktywnego epizodu schizofrenii i preinkubowano w osoczu osób zdrowych z NAC (50 µg/ml) 20\’ (37oC). Próby kontrolne stanowiło osocze bez leku i bez NAC. W osoczu po preinkubacji oznaczono stężenie tioli metodą Ellmana . Wyniki: ZYP w badanych stężeniach nie powoduje istotnego wzrostu stężenia tioli. NAC preinkubowana bez ZYP oraz z ZYP (139, 250 ng/ml) zwiększa stężenie tioli (po inkubacji z ZYP odpowiednio p <0,02; p<0,03). Wnioski: N-acetylocysteina inkubowana z zyprazydonem wywiera korzystne działanie antyoksydacyjne zwiększając stężenie tioli. Praca finansowana przez Uniwersytet Medyczny w Łodzi (503/0-079-07/503-01-003-17) Karol Sadowski Jolanta Kolińska-Łukaszuk Anna Dietrich-Muszalska
Sesja posterowa Sesja posterowa Zakład Psychiatrii Biologicznej i Neurofizjologii, Międzywydziałowa Katedra Fizjologii Doświadczalnej i Klinicznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, 92-215 Łódź, ul. Mazowiecka 6/8 Arypiprazol, lek przeciwpsychotyczny zwiększający stężenie wolnych tioli w osoczu; badania w modelu in vitro Wpływ leków przeciwpsychotycznych na biomarkery stresu oksydacyjnego; peroksydację lipidów i stężenie wolnych tioli wymaga badań, które mogą istotnie przyczynić się do poznania ich działania na redox. Celem pracy jest ustalenie wpływu arypiprazolu (ARY) na peroksydację lipidów oraz stężenie wolnych tioli w osoczu. Materiał i metody: Substancję aktywną ARY (Bristol-Myers Squibb, USA) rozpuszczono do stężeń końcowych (98 ng/ml, 163 ng/ml) i inkubowano z osoczem pobranym od zdrowych mężczyzn. (1 i 24 godziny, 37°C). Dla każdego doświadczenia wykonano próby kontrolne (bez leku). Oznaczenie stężenia TBARS (marker peroksydacji lipidów) wykonano metodą spektrofotometryczną wg Rice-Evans\’a, a zawartość tioli oznaczono wg metody Ellmana. Wyniki: ARY (98 ng/ml, 163 ng/ml) w porównaniu do prób kontrolnych nie powoduje istotnego wzrostu stężenia TBARS w czasie 1 h oraz 24 h inkubacji z osoczem (p>0,05). ARY w stężeniu 98 ng/ml po inkubacji z osoczem wpływa na niewielki wzrost stężenia tioli, natomiast w stężeniu 163 ng/ml istotnie zwiększa ich stężenie (odpowiednio p>0.05; p=7,7x 10-3). Wnioski: Arypiprazol w stężeniu odpowiadającym dawkom leku stosowanym w leczeniu schizofrenii i CHAD nie powoduje istotnego wzrostu peroksydacji lipidów, a zwiększając stężenie wolnych grup tiolowych w osoczu wywiera korzystne działanie antyoksydacyjne. Praca finansowana z grantu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi nr 503/0-079-07/503-01-002-17 Jolanta Kolińska-Łukaszuk Anna Dietrich-Muszalska
Sesja posterowa Sesja posterowa Zakład Psychiatrii Biologicznej i Neurofizjologii, Międzywydziałowa Katedra Fizjologi Doświadczalnej i Klinicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Scutellaria altissima – hamuje peroksydację lipidów wywoływaną przez niektóre leki przeciwpsychotyczne Działanie roślin z rodzaju Scutellaria, w tym Scutelariae altissima (ScA) jest związane z obecnością substancji aktywnych, m.in. flawonoidów takich jak bajkalin czy wogonozyd. Baicalin wykazuje właściwości zmiatania wolnych rodników i działanie ochronne na błony komórkowe a wogonozyd silnie hamuje peroksydację lipidów. Naturalne ekstrakty z tych roślin mogą znaleźć zastosowanie zarówno w profilaktyce chorób związanych ze stresem oksydacyjnym jak i ich leczeniu. Cel badania: ustalenie wpływu ScA na peroksydację lipidów w warunkach inkubacji z wybranym LPP o tendencji do działania prooksydacyjnego – zyprazydonem (ZYP). Metoda: Do doświadczeń wykorzystano ekstrakty z pędów ScA (0,5 µg/ml 5 µg/ml, 50 µg/ml) oraz ZYP (139, 250 ng/ml). Osocze pobrane od zdrowych ochotników inkubowano 1 i 24 godziny (temp. 37oC) z ZYP i ScA, następnie oznaczono stężenie TBARS (marker peroksydacji lipidów) metodą spektrofotometryczną wg Rice-Evans. Wyniki: ScA (0,5 µg/ml 5 µg/ml, 50 µg/ml) istotnie zmniejsza stężenie TBARS; ZYP (139, 250 ng/ml) wykazuje tendencję do zwiększenia stężenia TBARS. Inkubacja ZYP ze ScA wpływa na zahamowanie peroksydacji lipidów średnio o ok 55% (p< 10-6 w odniesieniu do prób kontrolnych). Wnioski: Scutellariae altisima wykazuje znaczące działanie hamujące peroksydację lipidów ludzkiego osocza, inkubowanego z lekiem przeciwpsychotycznym – zyprazydonem. Praca finansowana przez Uniwersytet Medyczny w Łodzi (503/0-079-07/503-01-003-17) Anna Dietrich-Muszalska Stanisława Lipińska Bogdan Kontek Izabela Grzegorczyk-Karolak
Sesja posterowa Sesja posterowa Klinika Psychiatrii Młodzieżowej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Wybrane problemy w zakresie zdrowia psychicznego wśród nastolatków w wychowaniu instytucjonalnym. Celem pracy była ocena wybranych problemów w zakresie zdrowia psychicznego u nastolatków wychowywanych w placówkach opiekuńczo-wychowawczych i rodzinach zastępczych, w porównaniu do młodzieży wychowanej przez rodziców, w populacji pacjentów hospitalizowanych w Klinice Psychiatrii Młodzieżowej.
Metoda: Z bazy danych gromadzonej w latach 2006-2012 w Klinice Psychiatrii Młodzieżowej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi wyodrębniono 4 grupy pacjentów, ze względu na miejsce zamieszkania i rodzaj sprawowanej nad nimi opieki. Badaniami retrospektywnymi objęto populację 1308 pacjentów, w tym 794 dziewcząt i 514 chłopców, w wieku 13-18 lat.
Wyniki: W badanej grupie pieczą zastępczą częściej były objęte dziewczęta. Najczęstszym rozpoznaniem, z którym hospitalizowane są dzieci wychowywane w instytucji są zaburzenia zachowania i emocji (grupa rozpoznań od F90 do F98), prawie co 2. badany wykazywał te zaburzenia.                                                                                                                  Odsetek samouszkodzeń i prób samobójczych jest istotnie wyższy w grupach młodzieży wychowywanych w pieczy zastępczej i w placówkach opiekuńczo-wychowawczych niż w porównywanej grupie młodzieży wychowywanej przez rodziców. Średnia wieku zapadania na zaburzenia psychiczne jest istotnie niższa w pieczy zastępczej i wychowaniu instytucjonalnym.                                                                                                                                       W grupie dzieci w pieczy zastępczej i wychowaniu instytucjonalnym zaobserwowano istotnie większą liczbę hospitalizacji.
Wnioski: Młodzież wychowywana w placówkach częściej, niż ich rówieśnicy z rodzin pełnych a nawet zastępczych dokonuje samouszkodzeń i prób samobójczych
Młodzież w wychowaniu instytucjonalnym oraz w pieczy zastępczej ma niższą średnią wieku początku zaburzeń psychicznych od ich rówieśników wychowywanych w rodzinie oraz jest częściej hospitalizowana niż ich rówieśnicy wychowywani z rodzicami.
Wychowanie instytucjonalne jest czynnikiem pogarszającym rokowanie w zaburzeniach psychicznych  u młodzieży, podobnie jak zamieszkiwanie z opiekunem niebędącym rodzicem.

Słowa kluczowe: problemy zdrowia psychicznego, opieka instytucjonalna, zaburzenia psychiczne, młodzież

Rafał Szmajda Agnieszka Gmitrowicz
Sesja posterowa Sesja posterowa Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu Rola oksytocyny w jadłowstręcie psychicznym Etiopatogeneza jadłowstrętu psychicznego (JP) pozostaje nie w pełni poznana, a stosowane programy leczenia nie przynoszą oczekiwanych wyników. W ostatnich latach wiele uwagi poświęcono oksytocynie – neurohormonowi ważnemu dla przebiegu procesów emocjonalnych i poznawczych co może mieć znaczenie dla wystąpienia, przebiegu i leczenia jadłowstrętu psychicznego. Celem badania było oznaczenie poziomu oksytocyny u nastoletnich pacjentek hospitalizowanych z powodu JP w stanie znacznego niedożywienia (JP1) i po normalizacji masy ciała (JP2) oraz w grupie kontrolnej (GK) oraz poszukiwanie zależności pomiędzy jej poziomem a wybranymi objawami współtowarzyszącymi. Badane grupy nie rózniły się od siebie istotnie statystycznie wiekiem (p=0,42) i wzrostem (p=0,17), ale różniły masą ciała i BMI (p=0,00). Stężenie oksytocyny w JP1 wynosiło 127,46±58,58pg/ml i nie uległo normalizacji pomimo wzrostu masy ciała (JP2) (p=0,97). Jednoczesnie były to wartości istotnie statystycznie wyższe niż w GK – 70,72±39,75pg/ml (p=0,01). Nie wykazano istotnych statystycznie korelacji pomiędzy oksytocyną a nasileniem badanych objawów psychopatologicznych (p>0.05) Zamiany poziomu oksytocyny w JP są niezależne od masy ciała, nie ulegają normalizacji i zancznie różnią się od poziomów u osób zdrowych. Może mieć to znaczenia dla etipotogenezy i przebiegu zaburzenia. Sugeruje się, że mogą mieć one charakter pierwotny do niedożywienia, a oksytocyna może stanowić biomarker JP niezależnie od stadium choroby. Marta Tyszkiewicz-Nwafor Marta Tyszkiewicz-Nwafor Katarzyna Jowik Agata Dutkiewicz Elżbieta Paszyńska Monika Dmitrzak-Węglarz Agnieszka Słopień